Το μνημόνιο η χώρα μας το διαπραγματεύτηκε πριν υπογραφεί και το επαναδιαπραγματεύεται κάθε τρίμηνο όταν επικαιροποιείται. Τα βασικά του στοιχεία όμως διαμορφώθηκαν τον Μάιο του 2010. Ας θυμηθούμε τα χαρακτηριστικά εκείνης της περιόδου.

Η Eurostat είχε μόλις ανακοινώσει ότι το έλλειμμα του 2009 βρισκόταν στο 13,6% του ΑΕΠ ή αλλιώς 32 δισ. ευρώ (η διαδικασία αναθεώρησης έληξε τον Νοέμβριο με ένα έλλειμμα κοντά στο 16% του ΑΕΠ).

Το κλίμα και η στάση απέναντι στην Ελλάδα από τα άλλα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης, τους πολίτες τους, τους υπόλοιπους διεθνείς εταίρους μας και τις αγορές ήταν απόλυτα αρνητικό. Αποτέλεσμα της παραβίασης έξι συνεχόμενων Προγραμμάτων Σταθερότητας και της ψευδούς αποτύπωσης ενός ελλείμματος στο 6% στις 2 Οκτωβρίου του 2009, όταν όλα τα δεδομένα το έβγαζαν ήδη μεγαλύτερο.

Η πρωτόγνωρη για την Ευρωζώνη απόφαση για τη στήριξη της Ελλάδας μαζί με το ΔΝΤ με το ποσό των 110 δισ. ευρώ, που ως Ελληνική Κυβέρνηση διεκδικούσαμε ως δυνατότητα ήδη από τον Ιανουάριο, είχε ληφθεί μόλις στις 11 Απριλίου του 2010.

Και το πιο πιεστικό από όλα, στις 19 Μαΐου 2010 έληγαν ομόλογα ύψους εννέα δισ. ευρώ. Τα χρήματα αυτά δεν υπήρχαν και ούτε υπήρχε τρόπος δανεισμού, με τις αγορές πλέον κλειστές ή υπερβολικά ακριβές για την Ελλάδα. Με άλλα λόγια, ούτε τα δεδομένα ούτε ο χρόνος ήταν με το μέρος μας.

Στις 15 Απριλίου 2010 ζητήσαμε από την ΕΕ, την ΕΚΤ, το ΔΝΤ να ξεκινήσουν οι διαβουλεύσεις για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να εφαρμοστεί η απόφαση της 11ης Απριλίου για τον Μηχανισμό Στήριξης. Στις 21 Απριλίου 2010 έφθασαν οι τεχνικές ομάδες της τρόικας και στις 23 Απριλίου η Κυβέρνηση, διά στόματος Πρωθυπουργού, ανακοίνωσε την ανάγκη ενεργοποίησης του μηχανισμού, ύστερα από πολύωρη συζήτηση σε Υπουργικό Συμβούλιο.

Από εκείνη την ημέρα και για τις επόμενες 26 ημέρες μέχρι την 19η Μαΐου, που ήταν η δική μας εσωτερική προθεσμία για τη λήξη των ομολόγων, οι διαπραγματεύσεις περιελάμβαναν:

Τεχνικές διαπραγματεύσεις για τη διαμόρφωση των προβλέψεων – χωρίς ακόμη αξιόπιστο στατιστικό σύστημα και χωρίς αναλυτικά στοιχεία για βασικές λειτουργίες του Δημοσίου, όπως π.χ. τη μισθοδοσία, τις δαπάνες των νοσοκομείων, τις κοινωνικές δαπάνες.

Διαπραγματεύσεις για την εξειδίκευση των νομικών και χρηματοοικονομικών δεδομένων και όρων του δανείου.

Πολιτικές διαπραγματεύσεις για τη διαμόρφωση του οικονομικού προγράμματος – τα λεγόμενα μέτρα.

Διεθνείς διαπραγματεύσεις για να πεισθούν οι πολιτικές ηγεσίες για τη χρηματοδότηση της Ελλάδας, ειδικά οι χώρες-μέλη του ΔΝΤ, καθώς για πρώτη φορά το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ έπρεπε να λάβει απόφαση για χρηματοδότηση χώρας πάνω από 500% των δικαιωμάτων της.

Φυσικά η έμφαση, και απολύτως δικαιολογημένα, δόθηκε στα δύσκολα δημοσιονομικά μέτρα. Οι εναλλακτικές επιλογές δεν ήταν άπειρες, και οι περιορισμοί πολλοί. Η έμφαση ήταν στην άμεση, «εμπροσθοβαρή» μείωση του ελλείμματος με μέτρα σίγουρου αποτελέσματος.

Παρ’ όλα αυτά καταφέραμε να μετριάσουμε ή να αποφύγουμε τις πιο επώδυνες λύσεις. Διαπραγματευτήκαμε την επέκταση της περιόδου προσαρμογής σε πέντε χρόνια – η μεγαλύτερη που δόθηκε ποτέ σε χώρα -, για να πέσει το έλλειμμα κάτω από το όριο του 3% στο τέλος του 2014. Αποφύγαμε την κατάργηση του 13ου και του 14ου μισθού στον ιδιωτικό τομέα. Διασώθηκε μέρος του 13ου και του 14ου μισθού στους χαμηλόμισθους του δημόσιου τομέα και στις συντάξεις.

Και οι τελικές αποφάσεις συνδιαμορφώθηκαν από τους υπουργούς που συμμετείχαν στη διαπραγμάτευση, και ελήφθησαν με αίσθημα ευθύνης, ύστερα από πολλές και δύσκολες συζητήσεις στο Υπουργικό Συμβούλιο, και με πλήρη ενημέρωση όλων των υπουργών. Επικυρώθηκαν δε στη Βουλή, με στήριξη και πέραν της κυβερνητικής πλειοψηφίας.

Η διαπραγμάτευση λοιπόν έγινε, και από τότε είναι συνεχής, και λαμβάνει χώρα κάθε τρίμηνο. Ως αποτέλεσμα η χώρα συνεχίζει να εκταμιεύει τις δόσεις του δανείου που της επιτρέπουν να πληρώνει μισθούς και συντάξεις, αλλά και να έχει τον χρόνο για να κάνει τις μεγάλες αλλαγές που τόσο χρειάζεται. Και όσο πετυχαίνουμε τους στόχους μας, μπορούμε και βελτιώνουμε τους όρους δανεισμού, όπως κάναμε με τα επιτόκια, τον χρόνο αποπληρωμής και εν τέλει με την απομείωση του χρέους.

Μετά Χριστόν προφήτες υπάρχουν πολλοί. Και ακόμα περισσότεροι συνωμοσιολόγοι ή όψιμοι επικριτές της μόνης δυνατής λύσης που είχε η χώρα στη δεδομένη στιγμή. Ας έχουμε το πολιτικό θάρρος να υπερασπιστούμε τις επιλογές μας, χωρίς να διστάσουμε να παραδεχτούμε τα λάθη μας.

Το χρωστάμε στις θυσίες και στα όσα έχουν υποστεί και υφίστανται οι Έλληνες πολίτες.

 Ο κίνδυνος της κλιματικής αλλαγής γίνεται μέρα με τη μέρα περισσότερο αντιληπτός. Το 2010 ήταν μαζί με το 2005 το πιο θερμό έτος από το 1885. Και τον τελευταίο αιώνα η θερμοκρασία αυξήθηκε σχεδόν κατά 1 βαθμό Κελσίου, ως αποτέλεσμα της αύξησης των εκπομπών αερίων φαινομένων θερμοκηπίου, της καύσης υδρογονανθράκων, κυρίως ορυκτών καυσίμων, αλλά και της αποψίλωσης δασών.

Παρά την κινητοποίηση της παγκόσμιας επιστημονικής και πολιτικής κοινότητας απέναντι στους υπαρκτούς κινδύνους για τον πλανήτη από την κλιματική αλλαγή, η οποία οδήγησε στην πρώτη συμφωνία του Ρίο το 1992 και τελικά στην υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Κιότο το 1997 για συγκεκριμένες δράσεις των κρατών ενάντια στην κλιματική αλλαγή, πολύ λίγοι άνθρωποι, σήμερα, συναισθάνονται τη σημασία αυτών των εξελίξεων για την καθημερινή τους ζωή, για την οικονομία και για τη χώρα. Ειδικά σε μια δύσκολη συγκυρία όπως η σημερινή για την καθημερινότητα του πολίτη και την οικονομία, η σύνδεση του μέλλοντος του πλανήτη με την επίλυση των οικονομικών μας προβλημάτων δεν είναι εύκολα ορατή.

Ομως, η προσπάθεια ενάντια στην κλιματική αλλαγή, όπως δεσμεύει τη χώρα μας μέσα από τις διεθνείς συμφωνίες, όχι μόνο συνδέεται αλλά μπορεί να αποτελέσει και μοχλό κινητοποίησης τομέων με πολλαπλασιαστικά οφέλη και για την οικονομία, την απασχόληση και την παραγωγή νέου εισοδήματος. Και αυτό δεν αποτελεί τη λογιστική προσέγγιση στην κλιματική αλλαγή όπως θα μπορούσε να σπεύσει να παρατηρήσει κανείς, αλλά την πεμπτουσία κάθε προσπάθειας που γίνεται σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο για την προστασία του περιβάλλοντος και για τη δημιουργία συνθηκών βιώσιμης ανάπτυξης. Γιατί ο στόχος δεν μπορεί να είναι άλλος από τη διασφάλιση μιας καλύτερης ζωής για τον ίδιο τον άνθρωπο, με έναν τρόπο που όχι μόνο να μην υπονομεύει αλλά και να διασφαλίζει τις ίδιες ή και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης για τα παιδιά μας και τις επόμενες γενιές.

Οι στόχοι και τα εργαλεία που διαθέτει η χώρα μας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δεν είναι ανεξάρτητα από την προσπάθεια για την ανάταξη της οικονομίας μας και την παροχή καλύτερων συνθηκών διαβίωσης για κάθε πολίτη. Οι επενδύσεις σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι ένα σημαντικό εργαλείο για να αποκτήσουμε μια οικονομία με ολοένα και λιγότερη εξάρτηση από τον άνθρακα. Είναι όμως και πηγή νέου εισοδήματος και νέων θέσεων εργασίας για τη χώρα, ενώ ενισχύουν την ενεργειακή μας αυτονομία.

Η εξοικονόμηση ενέργειας, η προώθηση ενός νέου μοντέλου κατοικίας δίνουν τη δυνατότητα ελαχιστοποίησης της κατανάλωσης ενέργειας ανεξάρτητα από την πηγή που παράγεται, μειώνουν τις εκμπομπές ρύπων και θερμότητας στην ατμόσφαιρα, αξιοποιούν κατά τον βέλτιστο δυνατό τρόπο τις κλιματικές συνθήκες της χώρας μας και συντελούν στη διατήρηση της αισθητικής του περιβάλλοντος. Ομως, η εξοικονόμηση ενέργειας είναι και ένα μέσο οικονομίας για κάθε νοικοκυριό, είναι επίσης μια πηγή αναζωογόνησης κλάδων της οικονομίας μας, όπως η παραγωγή υλικών, η βιοτεχνία και οι κατασκευές.

Η μείωση των εκπομπών αερίων από τη βιομηχανία αναβαθμίζει το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής όλων μας, ενώ ενισχύει την έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και τελικά την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Η προστασία των δασών με ένα εύρος παρεμβάσεων, που ξεκινούν από την κατάρτιση των δασικών χαρτών και καταλήγουν σε πολύ συγκεκριμένες ενέργειες πρόληψης και πυροπροστασίας, προφανώς ενισχύει τους πνεύμονες οξυγόνου του πλανήτη, είναι αναπόσπαστο μέρος της υποχρέωσής μας για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την αναβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος. Είναι όμως και πηγή ανάπτυξης και δημιουργίας εισοδήματος από παράλληλες δραστηριότητες αναψυχής και ψυχαγωγίας, πηγή δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και εισοδήματος από δραστηριότητες που έχουν να κάνουν με την ίδια την αξιοποίηση του δάσους.

Με απλά λόγια, η μάχη για την αποτροπή της υπερθέρμανσης του πλανήτη είναι η αυτονόητη υποχρέωση της ανθρωπότητας απέναντι στη Γη που την φιλοξενεί, είναι όμως και η αυτονόητη υποχρέωση κάθε κοινωνίας απέναντι στον εαυτό της και απέναντι στις επόμενες γενιές για τη διατήρηση όχι μόνο του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και μιας οικονομίας που αναπτύσσεται σε αρμονία με τη φύση και αξιοποιεί όλα τα πλεονεκτήματα που αυτή δίνει χωρίς να την υποβαθμίζει.

Οι στόχοι για την κλιματική αλλαγή είναι στόχοι καθοριστικής σημασίας για τη ζωή και το μέλλον του τόπου μας. Από τη Δευτέρα στο Durban της Νότιας Αφρικής οι εκπρόσωποι πάνω των 185 χωρών ξεκίνησαν πάλι τις διαπραγματεύσεις. Παρόντες είναι επίσης σαν παρατηρητές και οι σημαντικότεροι διεθνείς οργανισμοί, όπως UNEP, UNIDO, WMO, World Bank, IMO, πολλές διεθνείς περιβαλλοντικές ΜΚΟ και διεθνή εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια, εταιρείες, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Παρούσα σε αυτή τη μεγάλη συνάντηση για το κλίμα θα είναι και η Ελλάδα. Για εμάς, σταθερή διεκδίκηση και προτεραιότητα είναι η δέσμευση όλων των χωρών στους στόχους για την κλιματική αλλαγή. Πιστεύουμε ότι αυτή είναι η μόνη ασφαλής διέξοδος από τους κινδύνους για τον πλανήτη, αλλά και μία ασφαλής δίοδος για τη δημιουργία ενός νέου μοντέλου ανθρώπινης και πράσινης ανάπτυξης για τη χώρα μας.

Η υλοποίηση της συμφωνίας της 26ης Οκτωβρίου 2011, αλλά και η υλοποίηση των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η χώρα μας, προκειμένου να συνεχίσει η χρηματοδότησή της, είναι ο απόλυτος στόχος αυτής της κυβέρνησης. Όμως, η δουλειά που έχει ξεκινήσει στο πεδίο των μεγάλων διαρθρωτικών αλλαγών δεν πρέπει να σταματήσει. Ο υπέρτατος στόχος όλων μας είναι να σταθεί η χώρα στα πόδια της, να ανακάμψει η οικονομία, να ξαναβρεί ο πολίτης τους λόγους για να πιστέψει ότι υπάρχει ελπίδα και προοπτική στο μέλλον, και ότι η πορεία της χώρας δεν εξαντλείται στην απρόσκοπτη ικανοποίηση των δανειακών μας αναγκών.

Οι μέρες που έχουμε μπροστά μας, εκτός από την υλοποίηση των αμοιβαίων δεσμεύσεων μεταξύ Ελλάδας και Ευρωζώνης, επιβάλλουν και την υλοποίηση του προγράμματος που έχει στο επίκεντρο στόχους, όπως η ανάπτυξη, η ευημερία, η απασχόληση, η αλλαγή της καθημερινότητας. Τελικά, το δικαίωμα στην επιβίωση και στην ελπίδα για ένα καλύτερο ατομικό και εθνικό μέλλον.

Ελπίζω και πιστεύω ο νέος κυβερνητικός σχηματισμός να αποτελέσει το παράδειγμα και την αρχή μιας πολιτικά ήρεμης περιόδου, χωρίς πυροτεχνήματα, χωρίς μικροκομματισμούς. Μιας περιόδου που το καθήκον προς την πατρίδα, η σκληρή δουλειά, η προτεραιότητα στον πολίτη θα ορίσουν τις πράξεις μας και την πρακτική μας. Η χώρα έπιασε οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά τα όριά της. Ας δούμε αυτήν την περίοδο ως ευκαιρία για μια νέα αρχή σε όλα τα επίπεδα.

Οι «καταγγελίες» περί δήθεν φουσκώματος του δημοσιονομικού ελλείμματος του 2009 στο 15,4% θα ήταν απλώς ανόητες εάν στην παρούσα συγκυρία δεν ήταν τόσο επικίνδυνες για τη χώρα. Επικίνδυνες, γιατί θέτουν πάλι θέμα αξιοπιστίας των ελληνικών στατιστικών ύστερα από μια μεγάλη προσπάθεια που κατέληξε στην άρση κάθε επιφύλαξης για τα στοιχεία μας, αλλά και γιατί έρχονται σε μια στιγμή που, αντί για συνωμοσιολογία, αυτό το οποίο χρειαζόμαστε απεγνωσμένα ως κοινωνία είναι επιτέλους μια αυτογνωσία που θα στηρίξει επώδυνες αλλά απολύτως αναγκαίες αποφάσεις.

Το εντυπωσιακό στην υπόθεση αυτή είναι ότι, παρά το γεγονός πως ο καταγγελίες ήταν απολύτως ατεκμηρίωτες, έγιναν αμέσως απολύτως παραδεκτές ως αλήθεια και είχαν ευρύτατη αναπαραγωγή σε μεγάλη μερίδα των ΜΜΕ.

Πρώτη φυσικά έσπευσε η Ν.Δ. με χαρακτηριστική την απειλή του κ. Σαμαρά στη ΔΕΘ περί «Ειδικού Δικαστηρίου». Η παράταξη που τον Δεκέμβριο του 2009 ψήφισε προϋπολογισμό με έλλειμμα 2% για το 2009, που πριν δραπετεύσει ισχυριζόταν -και έστελνε στοιχεία με τη σφραγίδα του ελληνικού κράτους- ότι το έλλειμμα θα είναι τελικά 6%, θέλει να χρεώσει τον απόλυτο δημοσιονομικό εκτροχιασμό του 2009 στη διακυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ το τελευταίο τρίμηνο! Από κοντά φυσικά και οι άλλες παρατάξεις, αλλά και έγκριτοι και λιγότερο έγκριτοι δημοσιογράφοι.

Υπάρχουν διάφορες θεωρίες που έχουν αναπτυχθεί αυτές τις μέρες. Η βασική είναι ότι η κυβέρνηση φούσκωσε το έλλειμμα -παρά το γεγονός ότι ήταν ήδη διψήφιο- περαιτέρω «για να μπει η χώρα στο Μνημόνιο». Προφανώς για να αναγκαστεί να πάρει κι άλλα μέτρα και συνεπώς ακόμα περισσότερο πολιτικό κόστος. Ο συνδυασμός σαδισμού και μαζοχισμού. Εναλλακτικά, η κυβέρνηση εξαναγκάστηκε από τη Eurostat ή την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ανεβάσει το έλλειμμα, ως μη ώφειλε, για να μας έχουν στο χέρι.

Το πρόβλημα φυσικά με αυτές τις θεωρίες είναι ότι προσκρούουν στα γεγονότα και στην κοινή λογική. Η δημιουργία του μηχανισμού στήριξης αποφασίστηκε τον Μάρτιο τον 2010, η ένταξη της χώρας στον μηχανισμό και το μνημόνιο έγιναν τον Μάιο του 2010, ενώ το υποτιθέμενο φούσκωμα του ελλείμματος από το 13,6% στο 15,4% «ώστε να παραδοθεί η χώρα στο ΔΝΤ» έγινε τον Νοέμβριο του 2010! Είναι προφανές πως κάποιοι παίζουν με τη νοημοσύνη μας.

Οσο για τη Eurostat και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πόσο αντέχει στην κοινή λογική η θεωρία ότι επέλεξαν συνειδητά να φουσκώσουν περαιτέρω το ελληνικό δημοσιονομικό έλλειμμα την ίδια στιγμή που η μεν Eurostat ήδη προσπαθούσε να αποκρούσει τις κατηγορίες των χωρών-μελών ότι τόσα χρόνια δεν έκανε καλά τη δουλειά της με την Ελλάδα, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθούσε με τρόμο άλλες χώρες να ακολουθούν τον δρόμο της Ελλάδας προς το Μνημόνιο και τη συνολική αποσταθεροποίηση της Ευρωζώνης;

Η αλήθεια είναι ότι με την ανεξάρτητη πλέον ΕΛΣΤΑΤ και τη βούληση της κυβέρνησης να την αφήσει να κάνει τη δουλειά της, τον Νοέμβριο του 2010 το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2009 για πρώτη φορά μετρήθηκε σωστά στο πραγματικά απελπιστικό 15,4%. Με την επανεκτίμηση των ελλειμμάτων των φορέων του ευρύτερου δημόσιου τομέα και την ένταξη πάνω από 10 φορέων και οργανισμών στο δημόσιο έλλειμμα.

Μπορούσε αυτό να αποφευχθεί; Οχι. Γιατί έγινε πολύμηνη ενδελεχής έρευνα με τη βοήθεια και ξένων εμπειρογνωμόνων, γιατί χρησιμοποιήθηκε ακριβώς η ίδια μεθοδολογία που χρησιμοποιείται σε όλες τις χώρες της Ε.Ε. και το κριτήριο ότι όταν το μεγαλύτερο μέρος της δραστηριότητας ενός οργανισμού -πάνω από το 50%- χρηματοδοτείται από το Δημόσιο, δηλαδή από τους Ελληνες φορολογουμένους, πρέπει να αποτελεί μέρος του ελλείμματος.

Επρεπε μήπως να προσπαθήσουμε να αποφύγουμε να συμμορφωθούμε με την υποχρέωσή μας να κρατάμε στοιχεία με βάση τους πανευρωπαϊκούς κανόνες της Eurostat; Πιστεύω ότι η πικρή πείρα από τις επιπτώσεις της κατάρρευσης της αξιοπιστίας της χώρας ως αποτέλεσμα της αποκάλυψης ότι μαγείρευε τα στατιστικά της στοιχεία κάνει την απάντηση αυτονόητη.

H θωράκιση της αξιοπιστίας των αριθμών που μετρούν το δημόσιο πρόβλημα θωρακίζει και την αξιοπιστία της τεράστιας προσπάθειας των Ελλήνων πολιτών που οδήγησε στην απίστευτη μείωση του ελλείμματος των 36 και δισ. ευρώ του 2009 σε 24 δισ. ευρώ το 2010, και οι οποίοι καλούνται να συνεχίσουν την προσπάθεια για την εξάλειψη του ελλείμματος έως το 2015. Αποτελεί ύβριν σε αυτή την προσπάθεια να γίνεται η αξιοπιστία της χώρας παιχνίδι στα χέρια καιροσκόπων που επιχειρούν να απολαύουν ενός 24ώρου δημοσιότητας ή κομματικού οφέλους.

Το χειρότερο όμως τελικά σε όλη αυτή την ιστορία δεν είναι η αντίδραση της αντιπολίτευσης. Αυτή εξηγείται. Το έλλειμμα του 2009 είναι το αξεπέραστο εμπόδιο στην προσπάθεια της Ν.Δ. να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών. Φυσικά προσπαθεί να χρεώσει αλλού αυτά τα 36 δισ. Γιατί αν είναι δικά της -όπως βεβαίως είναι- πώς θα πείσει ότι μπορεί να συνεχίσει αυτή την προσπάθεια δημοσιονομικής προσαρμογής που κάνει η κυβέρνηση; Και παρεμπιπτόντως: Τελικά, πόσο ήταν κατά τη Ν.Δ. το έλλειμμα το 2009; Αποδέχονται τα επίσημα στοιχεία; Ή παραμένουν σε εκείνο το ανεκδιήγητο 9,9% στο οποίο ήταν αγκιστρωμένοι για καιρό; Η αναγνώριση της πραγματικότητας είναι η αφετηρία για κάθε αξιολόγηση προτάσεων πολιτικής.

Το χειρότερο δυστυχώς τελικά είναι η ευκολία με την οποία για άλλη μία φορά πολλοί προσπαθούν να ανακαλύψουν άλλοθι και συνωμοσίες αντί να δουν την αλήθεια κατάματα. Δικό μας, της Ελλάδας, ήταν το έλλειμμα των 36 δισ. από το οποίο ξεκίνησε αυτή η δύσκολη πορεία δημοσιονομικής εξυγίανσης. Ανεξάρτητα από το ποια κυβέρνηση το δημιούργησε, το χρεώνεται συνολικά η ελληνική κοινωνία. Δεν είναι «άλλων», όπως δεν είναι «άλλων» ή «επαχθές» το χρέος που συσσωρεύσαμε όλα αυτά τα χρόνια. Κι αυτό δικό μας είναι.

Οι εταίροι μας στην Ε.Ε. και το ΔΝΤ μας χρηματοδοτούν τα ελλείμματά μας και εγγυώνται το χρέος μας ώστε να έχουμε τον χρόνο να κάνουμε όλες τις δύσκολες προσαρμογές που χρειάζεται και να μην ξαναβρεθούμε στο σημείο που βρεθήκαμε το 2009. Αλλά εν τέλει από εμάς εξαρτάται αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε και να νικήσουμε τα προβλήματά μας. Χωρίς δικαιολογίες. Με αυτογνωσία. Κοινή λογική. Και με το θάρρος των αποφάσεων και των πράξεών μας.

Και αυτά τα διλήμματα είναι απολύτως πρακτικά και ζωτικής σημασίας για την οικονομία και την ευημερία των πολιτών. Σε μια οικονομική κρίση, σε μια οικονομία σε ύφεση, κρίσιμα ερωτήματα αποτελούν:

Από που θα μπορέσει να δημιουργηθεί ξανά νέο εισόδημα και θέσεις εργασίας;

Μπορεί το μοντέλο ανάπτυξης, που λειτούργησε μέχρι σήμερα, να οδηγήσει σε ανάκαμψη;

Τι είδους πλεονεκτήματα διαθέτουμε ως χώρα που θα μπορούσαν άμεσα να οδηγήσουν στην ανάκαμψη;

Ποιοι τομείς θα μπορούσαν να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη και ευημερία των πολιτών στο μέλλον;

Η πολιτική απάντηση σε αυτού του είδους τα ερωτήματα από την πλευρά της Κυβέρνησης ήταν, είναι και θα είναι η Πράσινη Ανάπτυξη. Η Πράσινη Ανάπτυξη όχι ως κάτι αφηρημένο, αλλά ως ένα πλαίσιο που διέπει την διαδικασία αναπτυξιακής ανασυγκρότησης της χώρας. Πράσινη Ανάπτυξη σημαίνει την αύξηση εισοδήματος μέσα από μια παραγωγική διαδικασία που δεν εξαντλεί τους φυσικούς μας πόρους. Σημαίνει επίσης μια παραγωγική διαδικασία που αξιοποιεί τους φυσικούς πόρους με εναλλακτικούς τρόπους, διατηρώντας την φυσική ισορροπία στο περιβάλλον και διασφαλίζοντας ότι οι ζωτικής σημασίας φυσικοί πόροι – π.χ. ο αέρας, το νερό, το έδαφος, η τροφή – θα συνεχίσουν να βρίσκονται σε κατάσταση τέτοια που να εξασφαλίζουν την καλή υγεία και ευημερία των πολιτών.

Όλα αυτά σημαίνουν για τη χώρα μας νέες ευκαιρίες για επενδύσεις, επιχειρηματικότητα, εξαγωγές, αύξηση εισοδήματος και αύξηση της απασχόλησης. Γιατί σε όλους τους παραδοσιακούς τομείς της οικονομίας μας – τουρισμός, γεωργία, κτηνοτροφία, ελαφρά βιοτεχνία, βιομηχανία – υπάρχει ένα τεράστιο ανεξάντλητο δυναμικό προσαρμογής στις αρχές της διατηρήσιμης ανάπτυξης. Ενώ υπάρχουν τομείς που παρουσιάζουν πραγματικά νέες ευκαιρίες ανάπτυξης, όπως οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, η νέα αρχιτεκτονική με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας, αλλά και την ανάδειξη του φυσικού τοπίου, η ανάπτυξη της τεχνολογίας συστημάτων για την αξιοποίηση των ΑΠΕ ή την εξοικονόμηση ενέργειας.

Η αγωνία και η αβεβαιότητα που δημιουργεί η δημοσιονομική κρίση στην χώρα μας δεν έχει αφήσει αρκετό χώρο στο δημόσιο διάλογο για τη συζήτηση θεμάτων που μπορούν να δείξουν τις νέες προοπτικές για την οικονομία μας. Όμως, όλους αυτούς τους μήνες και παράλληλα με την επίπονη προσπάθεια για τον έλεγχο του δημοσιονομικού προβλήματος, η Κυβέρνηση, τα αρμόδια Υπουργεία και ειδικά το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ) επιδόθηκαν σε ένα πολύ σημαντικό έργο, στην ανάπτυξη μιας στρατηγικής για την Πράσινη Ανάπτυξη που σήμερα πλέον υλοποιείται.

Τα δύο τελευταία χρόνια, προωθηθήκαν πολιτικές παρεμβάσεις που αποτελούν την βάση για το νέο πρότυπο ανάπτυξης της χώρας μας. Από το νέο πλαίσιο για την προστασία της βιοποικιλότητας, ως την προώθηση των δασικών χαρτών και από την σύνταξη των χωροταξικών σχεδίων ως την επιτάχυνση της κτηματογράφησης και της συγκέντρωσης και δημοσιοποίησης γεωχωρικών δεδομένων, το ΥΠΕΚΑ επιχείρησε να αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το περιβάλλον ως αναπτυξιακό πόρο.

Από εδώ και στο εξής, οι προτεραιότητες είναι να καταστεί το πλαίσιο περιβαλλοντικής προστασίας πλήρως λειτουργικό, να συμπληρωθεί με νέες πολιτικές παρεμβάσεις, όπως η αντιμετώπιση της ηχορύπανσης και η βελτίωση των πόλεων, αλλά και να συμβάλει στο μέγιστο βαθμό στην κινητοποίηση κεφαλαίων για επενδύσεις και δημιουργία θέσεων εργασίας.

Η συμβολή του ΥΠΕΚΑ στην ενίσχυση της επενδυτικής δραστηριότητας υλοποιείται με τρεις τρόπους:

• Οριζόντια, μέσα από την επιτάχυνση της διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης, χωρίς εκπτώσεις για το περιβάλλον, αλλά με ταχύτερη έκδοση όρων και με την ουσιαστική λειτουργία του περιβαλλοντικού ελέγχου.
• Στοχευμένα, ειδικά στο σκέλος της οικοδομικής και ευρύτερα κατασκευαστικής δραστηριότητας μέσα από τρεις κλάδους πολιτικών: τα κίνητρα για περισσότερο φιλικές προς το περιβάλλον κατασκευές – ειδικά ως προς την ενεργειακή εξοικονόμηση και την προώθηση της καινοτομίας στην κατασκευή, τη δραστική απλοποίηση της διαδικασίας έκδοσης οικοδομικών αδειών και τον νέο ΓΟΚ, αλλά και την επιτάχυνση της σύνταξης ειδικών και γενικών χωροταξικών σχεδίων.
• Προώθηση μεγάλων και καινοτόμων έργων, ειδικά στον τομέα της ενέργειας. Εδώ, η πολιτική μας διαμορφώνει μεγάλες επενδυτικές ευκαιρίες τόσο μέσα από το άνοιγμα της αγοράς ενέργειας, όσο και μέσα από την προώθηση της πράσινης παραγωγής ενέργειας από κλασσικές πηγές και κυρίως από την επένδυση σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Προχωρούμε, ήδη, στη δημιουργία ενός επενδυτικού σχεδίου για μεγάλου μεγέθους υποδομές που θα επιτρέπουν την εξαγωγή ηλιακής ενέργειας από τη χώρα μας στην Ευρωπαϊκό Βορρά, αλλά και στην επιτάχυνση της διαδικασίας αδειοδότησης στην αιολική ενέργεια, ιδιαίτερα στα θαλάσσια αιολικά πάρκα, όπως και στη γεωθερμία.

Το ΥΠΕΚΑ επίσης μέσα από τα χρηματοδοτικά εργαλεία που βρίσκονται στην άμεση εποπτεία του – το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Περιβάλλον και Αειφόρο Ανάπτυξη» και το «Πράσινο Ταμείο» – πρόκειται μέσα στα επόμενα τρία χρόνια να διαθέσει περισσότερο από τρία δισεκατομμύρια ευρώ σε έργα υποδομής – όπως διαχείριση υδάτων, διαχείριση απορριμμάτων, προστασία του περιβάλλοντος – και έργα αναπλάσεων και βελτίωσης του δομημένου περιβάλλοντος, ιδιαίτερα στην περιφέρεια.

Συνολικά, ο τομέας πολιτικής που ονομάζεται «Πράσινη Ανάπτυξη» μέσα στα επόμενα τρία χρόνια μπορεί να κινητοποιήσει επενδυτικά κεφάλαια άνω των 20 δισεκατομμυρίων ευρώ και να παράξει περισσότερες από 200 χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας.

Οι τομείς της προστασίας του περιβάλλοντος, της ενέργειας και της κλιματικής αλλαγής, παρά τις δυσμενείς οικονομικές συνθήκες, είναι κλάδοι της πραγματικής οικονομίας, για τους οποίους υπάρχει έντονο διεθνές και εγχώριο επενδυτικό ενδιαφέρον.

Ταυτόχρονα, είναι και οι κατ’ εξοχήν τομείς που η Ελλάδα διαθέτει σπουδαία συγκριτικά πλεονεκτήματα. Όλα, λοιπόν, συγκλίνουν ότι αυτή είναι η δική μας ευκαιρία να μπούμε ξανά – ίσως για πρώτη φορά με τόσες αξιώσεις – στο παιχνίδι της ανάπτυξης που θα βασίζεται στην πραγματική επένδυση, την ανταγωνιστικότητα και την εξωστρέφεια. Η Κυβέρνηση έχει αποφασίσει ότι αυτή η ευκαιρία δεν πρόκειται να χαθεί για την χώρα και αυτό αποτελεί και τη δέσμευσή μας για δράση τους επόμενους μήνες.

Για να απαντήσουμε, είναι απαραίτητο να θυμηθούμε τι έχει συμβεί από το Μάιο του 2010: με απλά λόγια, επιτεύχθηκε η μεγαλύτερη δημοσιονομική προσαρμογή σε ένα χρόνο από μια χώρα της Ευρωζώνης. Και αυτό έγινε με δύσκολο τρόπο: για να μειωθεί το έλλειμμα κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες, οι ονομαστικοί μισθοί στο δημόσιο τομέα μειώθηκαν κατά 15%, οι συντάξεις κατά 10%, ο αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων μειώθηκε κατά 10%, οι λειτουργικές και αμυντικές δαπάνες περικόπηκαν, ο ΦΠΑ αυξήθηκε κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες και οι Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης αυξήθηκαν κατά 30%.

Η δημοσιονομική προσαρμογή συνοδεύθηκε από ένα ευρύ φάσμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που καθυστερούσαν χρόνια. Η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος αύξησε τα όρια συνταξιοδότησης και συνέδεσε τις συνταξιοδοτικές παροχές με τις εισφορές όλου του εργασιακού βίου. Η μεταρρύθμιση στην αγορά εργασίας μείωσε τις αποζημιώσεις απόλυσης και τις αμοιβές της υπερωριακής απασχόλησης.  Η Στατιστική Υπηρεσία ανεξαρτητοποιήθηκε πλήρως, ενώ η δημοσιονομική διαχείριση ενισχύθηκε. Η φορολογική μεταρρύθμιση επιτάχυνε τις διαδικασίες για εκδίκαση φορολογικών υποθέσεων και έκανε μια αποφασιστική – αν και ακόμη ατελή – προσπάθεια για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Η διοικητική μεταρρύθμιση με τον “Καλλικράτη” μείωσε τον αριθμό των δήμων από 1.034 σε 325. Η διαδικασία έναρξης λειτουργίας των επιχειρήσεων απλοποιήθηκε, νομοθετήθηκε η διαδικασία “fast track” για τις μεγάλες επενδύσεις, απελευθερώθηκαν οι μεταφορές εμπορευμάτων, άρθηκε το καμποτάζ, “άνοιξαν” τα “κλειστά επαγγέλματα”.

Αυτά είναι σημαντικά επιτεύγματα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Απαίτησαν μεγάλες θυσίες από τον Ελληνικό λαό, μάχη με μια Δημόσια Διοίκηση που ήταν παντελώς ανέτοιμη, ανάλωση πολιτικού κεφαλαίου από μια Κυβέρνηση που είχε απέναντί της μια λαϊκίστικη αντιπολίτευση. Φυσικά, και λάθη έγιναν και καθυστερήσεις υπήρξαν. Αλλά αυτό δεν μπορεί να εξηγήσει την αρνητική στάση σήμερα από πολλούς και τη σιγουριά όσων υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα δεν θα τα καταφέρει. Θα ήταν τα spread στις 600 μονάδες, αντί για το σημερινό (εξωφρενικό) ύψος των 1400 μονάδων βάσης, αν η μείωση του ελλείμματος ήταν 5,5 ποσοστιαίες μονάδες, όπως προβλέπεται στο Πρόγραμμα, αντί των 5 μονάδων που επετεύχθησαν, ή αν ορισμένες μεταρρυθμίσεις δεν καθυστερούσαν;

Είναι σαφές ότι στο σχεδιασμό του Προγράμματος υπήρχαν λάθη και διορθώθηκαν στη συνέχεια: για παράδειγμα, το επιτόκιο δανεισμού ήταν πολύ υψηλό και η διάρκεια αποπληρωμής πολύ μικρή. Και τα προβλήματα που παρεμποδίζουν την εφαρμογή του προγράμματος, δεν αντιμετωπίστηκαν αρκετά αποφασιστικά. Αλλά ο λόγος που η Ελλάδα δεν θα μπορεί να έχει πρόσβαση σε αγορές το 2012 και χρειάζεται ένα νέο δάνειο (σε συνδυασμό με έσοδα από αποκρατικοποιήσεις και εθελούσια συμμετοχή ιδιωτών κατόχων ομολόγων που λήγουν) έχει να κάνει λιγότερο με αδυναμίες στο σχεδιασμό ή την εφαρμογή του προγράμματος και περισσότερο με ευρύτερα συστημικά ζητήματα της Ευρωζώνης, με το εκλογικό χρονοδιάγραμμα σε διάφορες χώρες της ΕΕ, καθώς και με την πραγματικότητα των μεγεθών του χρέους.

Τον περασμένο Οκτώβριο, λίγους μήνες αφού το Πρόγραμμα είχε συμφωνηθεί, τα spreads έπεσαν ραγδαία, σχεδόν 350 μονάδες σε ένα μήνα. Στη συνέχεια, ήρθε η απόφαση Deauville για ενσωμάτωση της δυνατότητας αναδιάρθρωσης του χρέους, μετά το 2013, στο μόνιμο μηχανισμό, κατατάσσοντας τις αξιώσεις των ιδιωτών κατόχων ομολόγων μετά από αυτές των δανειστών του μηχανισμού. Αυτό μείωσε τα κίνητρα για τον ιδιωτικό τομέα να κρατούν – πόσω μάλλον – να αγοράζουν τους κρατικούς τίτλους περιφερειακών οικονομιών. Το λάθος αναγνωρίστηκε και διορθώθηκε στην πρόσφατη απόφαση του Eurogroup με την εξαίρεση από την υπαγωγή ομολόγων των χωρών σε πρόγραμμα από αυτόν τον κανόνα κατάταξης.

Υπάρχει, ωστόσο, κι η πραγματικότητα των αριθμών. Είναι βιώσιμο ένα χρέος, που θα φθάσει περίπου το 160% του ΑΕΠ, πριν αρχίσει να μειώνεται; Είναι πράγματι, ή τουλάχιστον μπορεί να γίνει. Η βιωσιμότητα του χρέους εξαρτάται από τα πρωτογενή πλεονάσματα, το ρυθμό ανάπτυξης, καθώς και τους τόκους που καταβάλλονται για την εξυπηρέτησή του. Μετά τη μείωση του πρωτογενούς ελλείμματος κατά 7 ποσοστιαίες μονάδες το 2010, η Ελλάδα θα αρχίσει να έχει πρωτογενές πλεόνασμα το 2012 που προβλέπεται να φτάσει το 6% ως το 2014. Δεν είναι εύκολο να το διατηρήσει σε αυτό το επίπεδο, αλλά μπορεί και πρέπει να γίνει. Η ανάπτυξη αναμένεται να επανέλθει από τον επόμενο χρόνο, με την συμβολή των μεταρρυθμίσεων, που έχουν δρομολογηθεί, δίνοντας ένα θετικό σοκ στην οικονομία. Το αναπτυξιακό δυναμικό υπάρχει, από την πράσινη τεχνολογία ως στον τουρισμό και τις υποδομές.
Όμως, τελικά, η βιωσιμότητα του χρέους εξαρτάται από την ίδια τη στάση των αγορών. Οι αγορές έχουν κοντή μνήμη. Σήμερα ψηφίζουν υπέρ της αναδιάρθρωσης του χρέους, όπως το 2009, συνεχίζουν να δανείζουν την Ελλάδα με επιτόκιο 100 μονάδες βάσης πάνω από το αντίστοιχο γερμανικό, όταν τα δημοσιονομικά προβλήματα προφανώς υπήρχαν και ήταν εμφανή. Έκαναν λάθος τότε και κάνουν λάθος τώρα. Γι’ αυτό η στρατηγική του να αγοράσει κανείς χρόνο, ή «να μετατεθεί το πρόβλημα», όπως κάποιοι το θέτουν, είναι στην πραγματικότητα η μόνη ορθολογική λύση σήμερα. Δίνει στην Ελλάδα τη δυνατότητα να αποδείξει ότι μπορεί να ολοκληρώσει το έργο που ξεκίνησε. Και δίνει στην Ευρώπη χρόνο να σκεφτεί τις επιλογές και τα εργαλεία, για να βοηθήσει τις χώρες που βρίσκονται σε κρίση με έναν ρεαλιστικό τρόπο – κάνοντας το χρέος βιώσιμο, χωρίς το “δράμα” που θα επιφέρει στην Ευρωζώνη μια αναδιάρθρωση ή μια κατάρρευση και χρεωκοπία.

By George Papaconstantinou

One year after Greece agreed the economic adjustment programme and €110bn loan with the European Union and International Monetary Fund, it is back in the spotlight – and conventional wisdom is more pessimistic than ever on overcoming the crisis. What went wrong? And can it be fixed?

To answer, it is important to recall what has happened since May 2010: the biggest fiscal consolidation yet achieved in one year by a eurozone country. And it was done the hard way: to reduce the deficit by 5 percentage points, public sector nominal wages were cut by 15 per cent, pensions by 10 per cent, public sector employee rolls by 10 per cent, operational and military spending was slashed, value added tax raised by 4 percentage points, and excise taxes increased 30 per cent.

Fiscal consolidation was accompanied by long overdue structural reforms. A comprehensive pension reform raised the retirement age and linked pension benefits to lifetime contributions. Labour market reform reduced severance payments and cut overtime remuneration. The statistical authority was granted full independence, while fiscal management was strengthened. Tax reform shortened judicial procedures for tax cases, and included a determined – but as yet incomplete – effort to combat tax evasion. Local administration reform reduced the number of municipalities from 1,034 to 325. The start-up of businesses was simplified; a “fast track” process for large investments was legislated; the road haulage sector was liberalised; cabotage was abolished; closed professions were opened.

These are considerable achievements in a very short time. They involved heavy sacrifices by the Greek people, battling a public administration clearly inadequate for the task; and expending of political capital by a government pitted against a populist opposition. Of course, mistakes were made and delays occurred. But this cannot explain the negative attitudes held today by many and the near-certainty of pundits that Greece will not make it. Would spreads be down to 600 from today’s (ridiculous) 1,400 if the deficit reduction was 5.5 percentage points, as envisaged in the programme, rather than the 5 points achieved, or if some reforms were not delayed?

It is clear that the programme design was flawed and had to be subsequently corrected: the interest rate was set too high and the repayment period too short. And capacity problems hampering implementation were not addressed vigorously enough. But the reason Greece will not be able to access markets in 2012 and needs a new loan (coupled with privatisation receipts and a private sector voluntary rollover of maturing bonds) has less to do with flaws in the programme’s design or implementation and more to do with broader systemic eurozone issues, EU electoral calendars, as well as with the reality of debt numbers.

Last October, a few months after the programme was agreed, spreads were falling rapidly – by more than 350 points in just over a month. Then came the Deauville decision to embed debt restructuring in the post-2013 permanent bail-out mechanism, while subordinating the claims of private bondholders to those of official creditors. That reduced incentives for the private sector to hold on to, never mind buy, government bonds in peripheral economies. This was recognised and addressed in the recent Eurogroup decision exempting from subordination the bonds of countries in a programme.

There is, however, also the reality of numbers. Is a debt that will peak at close to 160 per cent of gross domestic product before declining viable? Actually, it is, or it can be. Debt sustainability depends on primary surpluses, the growth rate, and the interest paid to service the debt. After reducing its primary deficit by 7 percentage points in 2010, Greece will have a primary surplus starting in 2012 and projected to reach 6 per cent by 2014. It is not easy to maintain it at that level but it has been done. Growth should resume next year, with the reforms under way providing a supply shock to the economy. The growth potential is there, from green technologies to tourism and infrastructure.

Yet, ultimately, debt sustainability is in the eye of the beholder. Financial markets have a short memory. They are voting today for debt restructuring, just as they were happy in 2009 to be lending to Greece at just 100 points over the Bund when the fiscal problems were patently there for all to see. They were wrong then, and they are wrong now. This is why the strategy of buying time, or “kicking the can down the road” as some uncharitably put it, is actually the only rational one today. It gives Greece the time to prove it can finish the job it started. And it gives Europe time to think through its options and tools to help countries in a crisis in a way that is realistic – by making the debt burden sustainable without the drama that a restructuring or a default would bring to the eurozone.

The writer was Greek minister of finance from October 2009 to June 2011, and is now the Greek minister for environment, energy and climate change

Γ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ: Είναι ξεκάθαρο ότι η αυστηροποίηση των ποινών για την φοροδιαφυγή δεν αφορά ούτε σε αυτούς που οφείλουν μικροποσά, ούτε σε αυτούς που για οποιοδήποτε λόγο έχουν υποπέσει σε κάποιο φορολογικό σφάλμα. Αυτό που επιχειρείται να γίνει είναι να κλείσουμε επιτέλους τις τρύπες του θεσμικού πλαισίου που έχουν καταλήξει σε ένα φορολογικό σύστημα που για μικροποσά να χάνεις τη φορολογική σου ενημερότητα και να μην μπορείς να αγοράσεις ούτε κινητό, ενώ αν χρωστάς εκατομμύρια να μπορείς να κυκλοφορείς ελεύθερος χωρίς κανένα πρόβλημα, απλώς γιατί η δικαστική προσφυγή έχει καταλήξει σε προκάλυμμα για νόμιμη φοροαποφυγή. Είναι η απάντηση μας σε όλους αυτούς του πολίτες που δικαίως αναρωτιούνται «γιατί ποτέ κανένας μεγάλος φοροφυγάς δεν τιμωρείται;», ή απλώς «γιατί δεν τους πιάνετε;». Η απάντηση που είχαμε μέχρι τώρα ήταν απλώς γιατί ήταν εξαιρετικά δύσκολο να συντονιστούν και να λειτουργήσουν επιχειρησιακά, φορολογικό σύστημα, ελεγκτικός μηχανισμός και δικαιοσύνη. Αυτά προσπαθούμε να φέρουμε κοντά σε ένα πιο ευέλικτο και πιο επιχειρησιακό θεσμικό πλαίσιο. Από εκεί και πέρα πρέπει όλοι να καταλάβουμε οτι δεν μπορεί το οικονομικό έγκλημα να έχει καλύτερη μεταχείρηση απο άλλα είδη κλοπής. Αν συλληφθείς να κλέβεις ένα πουλόβερ θα πας στην αστυνομία, θα καταλήξεις ακόμη και στον εισαγγελέα. Αν έκλεψες το πουλόβερ γιατί κρύωνες και δεν είχες λεφτά να αγοράσεις είναι στην κρίση του δικαστή να το αναγνωρίσει ως ελαφρυντικό. Αυτό πρέπει να καταλάβουμε ότι είναι και η φοροδιαφυγή. Κλοπή δημόσιου χρήματος: μικρή ή μεγάλη πρέπει να έχει δίπλα της μια ποινή που να λειτουργεί κατ’ αρχάς αποτρεπτικά, αλλά και παραδειγματικά για τους υπόλοιπους.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Είχατε δεσμευτεί ότι θα δίνατε στη δημοσιότητα τη λίστα με τα ονόματα εκείνων που έχουν κριθεί ως ανεπίδεκτοι είσπραξης και χρωστούν περίπου 30 δισ. ευρώ στο κράτος. Τι θα κάνετε τελικά;

Γ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ: Αυτό ακριβώς που είπα, λειτουργώντας όμως νόμιμα – γιατί σήμερα το θεσμικό πλαίσιο δεν το επιτρέπει. Για πρώτη φορά, με το σχέδιο νόμου που έχουμε δώσει στη δημοσιότητα, καθιερώνεται μια κανονική και απολύτως διαφανής διαδικασία χαρακτηρισμού των απαιτήσεων ως ανεπίδεκτων είσπραξης. Για πρώτη φορά, θα υπάρχει συγκεκριμένη λίστα με οφειλές που κρίνονται από τις υπηρεσίες ως ανεπίδεκτες είσπραξης – εφόσον έχει εξαντληθεί κάθε μέσο είσπραξης – κι η οποία θα δημοσιοποιείται, θα επικυρώνεται από κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου και θα κατατίθεται και στην Βουλή. Καμία οφειλή δεν παραγράφεται όπως παραπλανητικά διατείνονται διάφοροι. Οι μόνοι που έχουν να φοβούνται από αυτή τη διαδικασία είναι όσοι μέχρι σήμερα μέσω αδιαφανών διαδικασιών κατάφερναν να αποσπάσουν διαγραφή οφειλών.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Οι στόχοι του μνημονίου για το 2011 και 2012 πόσο θα επιβαρύνουν την τσέπη του έλληνα φορολογούμενου; Θα υπάρξουν και νέες επιβαρύνσεις ή μήπως κ. υπουργέ, υπάρχει η δυνατότητα μέσα από την επιμήκυνση να χαλαρώσουν λίγο τα μέτρα κατά των χαμηλών κοινωνικών ομάδων;

Γ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ: Οποιαδήποτε «διευκόλυνση», επέκταση του χρόνου αποπληρωμής ή οτιδήποτε άλλο προκύψει από τις διαπραγματεύσεις και τις αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ούτε μπορεί ούτε πρέπει να αλλάξει το πρόγραμμα τομών και μεγάλων μεταρρυθμίσεων που έχει ξεκινήσει. Δυστυχώς, πλέον δεν παλεύουμε για το παρόν αλλά για το μέλλον, και για να μπορέσουμε να βγούμε το συντομότερο δυνατό από τη σημερινή αβέβαιη και δύσκολη κατάσταση. Πρέπει να μείνουμε με συνέπεια στην υλοποίηση των στόχων του Προγράμματος, αλλιώς πολύ γρήγορα θα αναγκαστούμε να επιστρέψουμε στην ίδια ή σε χειρότερη κατάσταση. Από την άλλη μεριά, επιχειρούμε η προσαρμογή που πρέπει να γίνει έως το 2014 να επιβαρύνει το δυνατό λιγότερο τα μικρομεσαία εισοδήματα. Και αυτό μπορεί να γίνει μόνο αν βασιστεί σε πραγματικές διαρθρωτικές αλλαγές στο κράτος, που εξυγιαίνουν και περιορίζουν τα ελλείμματα και τις δαπάνες στον δημόσιο τομέα, ενώ δίνουν ώθηση στην ανάπτυξη και στην αύξηση των εισοδημάτων μέσα από την αύξηση της απασχόλησης. Αυτό μπορεί να μας επιτρέψει όχι μόνο να μειώσουμε το βάρος, αλλά και να επιστρέψουμε μέρισμα από την προσαρμογή στους πιο αδύναμους που χρειάστηκε να βάλουν και αυτοί πλάτη.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Το σχέδιο για την επιμήκυνση της αποπληρωμής του δανείου πότε προβλέπετε να κληρώσει, υπό ποιους όρους και επίσης κ. υπουργέ, η  Γερμανία πιέζει για την αναδιάρθρωση του χρέους γιατί είστε τόσο κατηγορηματικός ότι δεν θα υπάρξει από τη στιγμή που έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση στην Ε.Ε.;

Γ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ: Η συζήτηση που έχει ανοίξει αφορά στα χαρακτηριστικά της οικονομικής διακυβέρνησης της Ε.Ε. μετά την κρίση και στο συνολικό πλαίσιο στήριξης χωρών που βρίσκονται σε δυσκολία. Ελπίζω και πιστεύω ότι αυτές οι αποφάσεις θα οριστικοποιηθούν στο επόμενο δίμηνο – και μέρος τους θα είναι και η επέκταση της αποπληρωμής των 110 δισ. ευρώ. Όσο για την αναδιάρθρωση, έχουμε επανειλημμένα πει πως εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους τόσο για την Ελλάδα όσο και την ΕΕ.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Και μια τελευταία ερώτηση: κύριε Υπουργέ,  έχετε σκεφθεί τυχόν  αποχώρησή σας από το υπουργείο οικονομικών;  έχετε  ίσως  θέσει κάποιους στόχους που μετά την επίτευξή τους θα θέλατε να αλλάξετε τομέα ευθύνης; το έχετε συζητήσει με τον πρωθυπουργό;

Γ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ: Κύριε Γιακουμή, το μόνο που σκέφτομαι αυτόν τον καιρό είναι πως να κάνω τη δουλειά μου όσο καλύτερα μπορώ και για όσο καιρό κρίνει ο Πρωθυπου

Η χώρα μας μαζί με την Ιταλία και το Βέλγιο εντάχθηκαν στην ΟΝΕ με χρέος που απείχε πολύ από το όριο του 60% του ΑΕΠ που ορίζει η Συνθήκη. Στο μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του ’90 το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ μειωνόταν, ενώ αυξήθηκε στην περίοδο των επενδύσεων της περιόδου 2000-2003. Παρόλα αυτά το χρέος μας αναχρηματοδοτούνταν με μειούμενο κόστος. Η δαπάνη για τόκους από 12% του ΑΕΠ το 1994 μειώθηκε σε κάτω από 5% το 2003 – και διατηρήθηκε σε χαμηλά επίπεδα μέχρι και το 2008.

Η διαχείριση και η μείωση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ απαιτεί δύο κυρίως προϋποθέσεις: πρωτογενή πλεονάσματα – θετική διαφορά μεταξύ συνολικού ελλείμματος και τόκων, ώστε η χρηματοδότηση του να μην γίνεται εξ ολοκλήρου με νέο δανεισμό – και θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Για περίπου μία δεκαετία, έως το 2003 η Ελλάδα είχε και πρωτογενή πλεονάσματα και υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Η αρχή του σημερινού προβλήματος ξεκινάει μετά το 2004 – και ιδιαίτερα μετά το 2006 – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα ελλείμματα της προηγούμενης περιόδου δεν συντέλεσαν στο πρόβλημα. Η εκτόξευση του χρέους σε πάνω από 120% του ΑΕΠ το 2009 συνδυάστηκε με ένα εκρηκτικό μείγμα συνθηκών: πολύ μεγάλο πρωτογενές έλλειμμα, αυξανόμενα επιτόκια, μείωση ρευστότητας στις διεθνείς αγορές και ύφεση.

Εκτός από όλα αυτά, που από μόνα τους έφταναν να μας οδηγήσουν σε οριακές καταστάσεις, είχαμε να αντιμετωπίσουμε και ένα ακόμη εμπόδιο: ένα μεγάλο έλλειμμα αξιοπιστίας, ως αποτέλεσμα της αβεβαιότητας για τα στατιστικά στοιχεία και την αποτυχία διαδοχικών Προγραμμάτων Σταθερότητας.

Ως αποτέλεσμα, οι αγορές έκλεισαν για την Ελλάδα. Ο μηχανισμός στήριξης, το δάνειο των 110 δισ. ευρώ από την ΕΕ και το ΔΝΤ, έλυσε προσωρινά το πρόβλημα χρηματοδότησης της οικονομίας, παρέχοντας τα κεφάλαια για την κάλυψη των δαπανών εξυπηρέτησης του υπάρχοντος χρέους, αλλά και τις τρέχουσες υποχρεώσεις ενός υπερβολικά ελλειμματικού δημόσιου τομέα. Παράλληλα έδωσε τον απαραίτητο χρόνο για να υλοποιήσουμε ένα Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής που θα οδηγήσει στην αναστροφή των δεδομένων που οδήγησαν το δημόσιο χρέος σε αυτή την αδιέξοδη τροχιά και τελικά στη συγκράτηση και μείωσή του.

Η Ελλάδα το 2010 αποδεικνύει με τον πιο αποφασιστικό τρόπο ότι έχει μπει σε πορεία μείωσης των ελλειμμάτων της. Το δημοσιονομικό έλλειμμα μειώθηκε το 2010 κατά 6 μονάδες του ΑΕΠ – από το 15,4% στο 9,4% – και το πρωτογενές έλλειμμα κατά 6,5 μονάδες του ΑΕΠ – από το 10,1% στο 3,7% του ΑΕΠ. Το πρόγραμμα διαρθρωτικών αλλαγών έχει αρχίσει να κερδίζει την εμπιστοσύνη των επενδυτών στο βαθμό που φιλοδοξεί να διασφαλίσει βιώσιμα δημόσια οικονομικά, επιστροφή σε πρωτογενή πλεονάσματα από το 2012 και τη διαμόρφωση μιας νέας αναπτυξιακής δυναμικής στην οικονομία.

Το τελευταίο κάστρο της αμφισβήτησης για τους αναλυτές ήταν η περίοδος αποπληρωμής των δανείων από το μηχανισμό και ιδιαίτερα στα έτη 2014 και 2015 που συγκεντρώνονται ένα μεγάλο μέρος των αποπληρωμών και άρα υψηλές ανάγκες άντλησης κεφαλαίων από τις αγορές.

Στην τελευταία συνεδρίαση του Συμβουλίου Υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης αποφασίστηκε η ένταξη της Ιρλανδίας στο μηχανισμό στήριξης της ΕΕ και με δεδομένο το χρόνο αποπληρωμής των δανείων που αποφασίστηκε για την Ιρλανδία, η Ελλάδα διεκδίκησε και κατάφερε να εξεταστεί και η επέκταση του χρόνου αποπληρωμής και του ελληνικού δανείου από τα τρία χρόνια περιόδου χάριτος και δύο χρόνια αποπληρωμών που είναι σήμερα σε τέσσερα χρόνια περιόδου χάριτος και επτά χρόνια αποπληρωμής. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να άρει κάθε επιφύλαξη για το αν η Ελλάδα θα μπορεί να αποπληρώνει τα δάνειά της μετά το τέλος του μηχανισμού στήριξης αντλώντας κεφάλαια από την αγορά και να σταματήσει έτσι τα σενάρια για αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους που μόνο ζημιά κάνουν στη χώρα.

Η άρση αυτών των επιφυλάξεων δημιουργεί επίσης προϋποθέσεις για την ταχύτερη και ίσως με καλύτερους όρους έξοδο της χώρας στις αγορές το επόμενο διάστημα. Σε κάθε περίπτωση, οι όροι και οι χρόνοι αποπληρωμής του χρέους της Ελλάδας δεν αλλάζουν το ίδιο το μέγεθός του που θα συνεχίσει να αυξάνεται ως το 2012 και για το λόγο αυτό δεν επιτρέπει κανένα εφησυχασμό και καμία καθυστέρηση στη συγκράτηση των ελλειμμάτων που το τροφοδοτούν. Η λύση του προβλήματος χρέους της Ελλάδας βρίσκεται στην έκταση και στο βάθος των διαρθρωτικών αλλαγών που θα υλοποιηθούν τους επόμενους μήνες με στόχο τον εξορθολογισμό της λειτουργίας και της δαπάνης στο δημόσιο τομέα και την ταχύτερη δυνατή επιστροφή σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης για την οικονομία.

Οι θυσίες που χρειάστηκε να ζητηθούν από τους πολίτες, η αποφασιστικότητα που επιδεικνύει η ελληνική κοινωνία, η σκληρή προσπάθεια από την Κυβέρνηση, έχουν ήδη αρχίσει να στρίβουν το τιμόνι της χώρας προς μια νέα καλύτερη πορεία. Και σήμερα, μπορούμε να απαντάμε με αισιοδοξία στην αγωνία των πολιτών για το αν και πότε θα έχει τέλος αυτή η δύσκολη διαδικασία από την οποία αναγκαστικά περνάμε.

Μέσα σε ελάχιστους μήνες καταφέραμε να βάλουμε φρένο στην κατηφόρα που οδηγούσε στη χρεοκοπία. Καταφέραμε να μετατρέψουμε την απόλυτη αμφισβήτηση για την Ελλάδα σε αναγνώριση της προσπάθειας των Ελλήνων. Μπορέσαμε να τιθασεύσουμε έναν προϋπολογισμό που βρισκόταν σε απόλυτο εκτροχιασμό. Μπορέσαμε να μετατρέψουμε τη συζήτηση για τα προβλήματα σε ένα πρόγραμμα με λύσεις που εφαρμόζονται, με δράσεις που υλοποιούνται, με στόχους που επιτυγχάνονται.

Μετά από έξι χρόνια αδράνειας και θεωρίας, η Ελλάδα τους τελευταίους έντεκα μήνες έχει μετατραπεί σε μία χώρα δράσης και πράξης. Αντί να μιλάμε για τα στατιστικά και για το διασυρμό της χώρας από τις αλλεπάλληλες προσπάθειες χειραγώγησής τους, μετατρέψαμε τη Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδας από Γενική Γραμματεία του Υπουργείου Οικονομικών σε Ανεξάρτητη Στατιστική Αρχή που λογοδοτεί απευθείας στο Κοινοβούλιο. Αντί να μιλάμε για τις σπατάλες και να ψάχνουμε πού πάνε τα λεφτά των Ελλήνων φορολογούμενων αλλάξαμε ριζικά το πλαίσιο δημοσιονομικής διαχείρισης, βάλαμε αυστηρούς ελέγχους στις δαπάνες, δημιουργήσαμε το πρόγραμμα «Διαύγεια» για να αναρτώνται όλες οι αποφάσεις στο διαδίκτυο. Αντί να μιλάμε για τις δυνατότητες που θα μπορούσε να έχει η περιφέρεια, αλλάξαμε το διοικητικό χάρτη της χώρας με τον «Καλλικράτη». Αντί να προεξοφλούμε το τέλος του ασφαλιστικού συστήματος, κάναμε μια μεγάλη μεταρρύθμιση, για να εξασφαλίσουμε ότι θα υπάρχει ένα αξιοπρεπές συνταξιοδοτικό σύστημα και στο μέλλον. Αντί να μιλάμε για τα προβλήματα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, δημιουργήσαμε νέους θεσμούς για τη σταθερότητα και την εποπτεία του τραπεζικού τομέα, αλλά και για την προστασία των υπερχρεωμένων νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Αντί να μιλάμε για τα προβλήματα του φορολογικού, θεσπίσαμε ένα ριζικά νέο φορολογικό πλαίσιο και αντί να μιλάμε για τη φοροδιαφυγή την κυνηγάμε και της δίνουμε ονοματεπώνυμο.

Έχουμε φτάσει στο τέλος; Η απάντηση είναι όχι, αλλά έχουμε διανύσει ένα μεγάλο μέρος της διαδρομής. Και το έχουμε κάνει με επιτυχία. Δεν υπάρχουν δυσκολίες μπροστά; Η απάντηση είναι ότι υπάρχουν, αλλά έχουμε αποδείξει ότι μπορούμε να τις ξεπεράσουμε.

Υπάρχουν πολλά μέτωπα ακόμη ανοιχτά. Και πρώτα από όλα η ανάπτυξη. Ένα στοίχημα που δεν θα μπορούσε να κερδηθεί, όσο υπήρχε η αδυναμία χρηματοδότησης του κράτους και όσο το έλλειμμα αξιοπιστίας και εμπιστοσύνης, ο φόβος της δημοσιονομικής χρεοκοπίας κυριαρχούσε στις αποφάσεις των επενδυτών, των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών. Η ανταγωνιστικότητα, η οποία προϋποθέτει μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές στην οικονομία και στην αγορά, οι οποίες έχουν ήδη δρομολογηθεί. Η αποκατάσταση της σχέσης εμπιστοσύνης των πολιτών με το κράτος, που περνάει μέσα από τη δικαιοσύνη, τη δημόσια διοίκηση, τη φορολογική διοίκηση, τη σταθερότητα του θεσμικού πλαισίου.

Αυτές είναι οι μεγάλες προκλήσεις των επόμενων μηνών. Και υπάρχει πολλή δουλειά ακόμη να γίνει. Όμως, η δουλειά μας έχει μπει σε σειρά και εκτελείται με πολύ αυστηρά χρονοδιαγράμματα. Και όσο επιτυγχάνουμε τους στόχους μας, τόσο θα μπορούμε να στηρίζουμε την αισιοδοξία μας, να βλέπουμε νέες προοπτικές να δημιουργούνται για όλους και τελικά να επιστρέψουμε δίκαια το μέρισμα της σωτηρίας στους πολίτες που σήμερα στηρίζουν πιο αποφασισμένοι από ποτέ την προσπάθεια της χώρας.