Η πρόκληση της δημοσιονομικής προσαρμογής

Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια μεγάλη πρόκληση, αλλά και μπροστά σε μία μεγάλη ευκαιρία. Βρεθήκαμε ως κοινωνία και ως χώρα σε μια πορεία που μας οδηγούσε σε αδιέξοδο. Για πρώτη φορά, χρόνιες και καινούριες παθογένειες, αδυναμίες και προβλήματα του ελληνικού κράτους υψώνονται μπροστά μας και μας καλούν επιτακτικά να τα αντιμετωπίσουμε και να τα λύσουμε.

Το δημοσιονομικό μας πρόβλημα, το μεγάλο έλλειμμα στον Προϋπολογισμό που τροφοδοτεί ένα πολύ μεγάλο χρέος.

Το πρόβλημα στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας και στην ανάπτυξη και στο μοντέλο που την υποστήριζε μέχρι σήμερα και έχει φτάσει στα όρια του.

Το πρόβλημα της αξιοπιστίας των οικονομικών και δημοσιονομικών μας δεδομένων, αλλά και της πολιτικής και της οικονομίας συνολικά.

Τρία μεγάλα προβλήματα, τρία μεγάλα ελλείμματα που στάθηκαν η αφορμή, για να βρεθεί η Ελλάδα κοντά στη στάση πληρωμών και στη χρεοκοπία. Ένα ενδεχόμενο, που καταφέραμε να αποτρέψουμε μέσω του μηχανισμού στήριξη και του δανείου ύψους 110 δισ. ευρώ, που θα δοθεί στα επόμενα τρία χρόνια από τις χώρες της Ευρωζώνης και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Με το δάνειο που προβλέπει ο μηχανισμός λύνουμε τα προβλήματά μας; Προφανώς όχι. Λύνουμε προσωρινά το πρόβλημα δανεισμού. Για αυτό και ο δανεισμός περιλαμβάνει ως προϋπόθεση το πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής της Κυβέρνησης με περίοδο εφαρμογής τριών χρόνων. Ένα πρόγραμμα που περιλαμβάνει δημοσιονομικά μέτρα, αλλά και μια σειρά από πολύ σημαντικές διαρθρωτικές παρεμβάσεις, τομές και αλλαγές στο κράτος και στην οικονομία. Διαρθρωτικές αλλαγές για να αντιμετωπίσουμε τις αιτίες των προβλημάτων της οικονομίας μας, για να κλείσουμε με μόνιμο τρόπο τις πηγές που τα τροφοδοτούν και τα συντηρούν και για να μπορέσουμε να ανατάξουμε με βιώσιμο τρόπο την οικονομία μας, ώστε να μπορέσει να ακολουθήσει μια νέα πορεία ανάπτυξης στο μέλλον.

Στον δημόσιο διάλογο των τελευταίων μηνών είναι λογικό ότι κυριάρχησε το επώδυνο σκέλος του προγράμματος, των άμεσων μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής, των περικοπών και των αυξήσεων των έμμεσων φόρων. Όμως, το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της προσαρμογής και των στόχων που καλούμαστε να επιτύχουμε στον χρόνο-ρεκόρ των τριών ετών προέρχεται από διαρθρωτικές αλλαγές, από μέτρα μόνιμα που θα αλλάξουν ριζικά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και εκτελούμε τη διαχείριση του δημόσιου χρήματος, τον τρόπο που συμβάλουμε και συμμετέχουμε στα φορολογικά έσοδα και τον τρόπο που λειτουργεί η οικονομία μας.

Ο ρόλος της πληροφορικής

Η προσαρμογή αυτή δεν μπορεί παρά να είναι και ψηφιακή. Για την ακρίβεια δεν μπορεί να μην είναι, καθώς ένα πολύ μεγάλο μέρος του οικονομικού μας προβλήματος, οφείλεται ακριβώς στον αναχρονιστικό, γραφειοκρατικό και αδιαφανή τρόπο που συνεχίζει να λειτουργεί σημαντικό μέρος της δημόσιας διοίκησης, αλλά και σημαντικό τμήμα της ιδιωτικής οικονομίας.

Ευτυχώς, και χάρη σε προσπάθειες και έργα πληροφορικής προηγούμενων ετών, αλλά και χάρη στη σημαντική ανάπτυξη που γνώρισε ο τομέας της πληροφορικής και των επικοινωνιών στη χώρα μας τα προηγούμενα χρόνια δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Συνεπώς, στους μεγάλους στόχους που έχουμε θέσει και θέλουμε να επιτύχουμε η πληροφορική είναι αναπόσπαστο μέρος της υλοποίησής τους και αυτό αποτυπώνεται στις περισσότερες περιπτώσεις και στο ίδιο το πρόγραμμα. Τα πληροφοριακά συστήματα που αναπτύσσονται και αξιοποιούνται θα είναι και η βάση για τη βιώσιμη διατήρηση της προσαρμογής γιατί στο εξής η διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων θα υποστηρίζεται από πραγματικά στοιχεία και όχι μόνο εκτιμήσεις, οι στόχοι σε πολλές περιπτώσεις θα είναι απολύτως μετρήσιμοι και όχι απλώς προσδοκίες.

Η πληροφορική και οι νέες τεχνολογίες στηρίζουν το έργο που γίνεται και στα δύο σκέλη του προϋπολογισμού – και στις δαπάνες και στα έσοδα – αλλά και στη μεγάλη μάχη για την δημιουργία μιας νέας σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και πολιτών.

Ειδικότερα:

Έλεγχος, λογοδοσία και διαφάνεια στις δημόσιες δαπάνες

Το κράτος, για να μπορεί να δίνει λογαριασμό στους πολίτες για το πού ξοδεύεται κάθε ευρώ δημοσίου χρήματος, για να μπορεί να μειώσει τη σπατάλη, να ελέγχεται και να ανακτήσει την αξιοπιστία του απέναντι στους πολίτες και στις αγορές χρειάζεται να κάνει μια μεγάλη τομή στο διαχειριστικό πλαίσιο των δημοσίων δαπανών. Μια ριζική αλλαγή που θεσμικά εισάγεται με το νομοσχέδιο δημοσιονομικής ευθύνης που καταθέσαμε στη Βουλή, αλλά λειτουργικά θα εφαρμοστεί και θα αποδώσει με τη βοήθεια της πληροφορικής.

Είναι προφανές ότι τάξη στον Προϋπολογισμό, στο μέγεθος της δημόσιας δαπάνης δεν μπορεί να μπει αν δεν γνωρίζουμε με απόλυτη λεπτομέρεια πόση είναι και γιατί γίνεται. Σήμερα, μιλάμε για μία δαπάνη που ξεπέρασε τα 120 δισ. ευρώ το 2009 και της οποίας ένα πολύ μεγάλο μέρος εξακολουθεί να αποτυπώνεται μόνο σε υπηρεσιακά έγγραφα και να συλλέγεται από τις αρμόδιες στατιστικές και οικονομικές αρχές με μεγάλη δυσκολία, καθυστέρηση και σε πολλές περιπτώσεις με υποτυπώδεις τρόπους. Πέρα από το ιδιαίτερα κρίσιμο πολιτικό ζήτημα της λογοδοσίας και του ελέγχου της κρατικής δαπάνης, το πρόβλημα της αξιοπιστίας των στατιστικών και δημοσιονομικών δεδομένων, που αποτέλεσε την αφορμή για το διασυρμό της χώρας μας στο εξωτερικό και στοίχισε την απώλεια εμπιστοσύνης από τις αγορές και τους επενδυτές μπορεί να λυθεί μόνο μέσα από ένα οργανωμένο σύστημα καταγραφής, συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων. Σε αυτή την κατεύθυνση δουλεύουμε ήδη, και τις δεσμεύσεις μας τις έχουμε αποτυπώσει με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα στο Πρόγραμμά μας.

Έως τον Σεπτέμβριο του 2010 το Ελληνικό Δημόσιο θα δημοσιεύει στο διαδίκτυο μηνιαία στοιχεία εκτέλεσης προϋπολογισμού όχι μόνο του κράτους, αλλά όλου του Δημοσίου. Την 1/1/2011 θα έχει ολοκληρωθεί και θα λειτουργήσει το ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα για τις δαπάνες του Δημοσίου, κατ’ αρχήν για την Κεντρική Κυβέρνηση και σταδιακά έως τα μέσα του έτους θα λειτουργεί για όλους τους δημόσιους φορείς και οργανισμούς. Με αυτό τον τρόπο τυποποιείται και μηχανογραφείται όλη η δημόσια δαπάνη και η διακίνηση των οικονομικών δεδομένων. Το Υπουργείο Οικονομικών και όλοι οι πολίτες θα μπορούν να έχουν άμεση ηλεκτρονική καταγραφή για το ποιος, που, γιατί και πόσο ξόδεψε από τον προϋπολογισμό. Αυτό σημαίνει στην ψηφιακή εποχή μας δυνατότητα ελέγχου των δαπανών και λογοδοσία στους πολίτες.

Παράλληλα, καταγράφεται και μηχανογραφείται όλη η μισθοδοσία του Δημοσίου σε μια ενιαία βάση δεδομένων που θα υποστηρίξει την ενιαία αρχή πληρωμής μισθών του Δημοσίου. Είναι απαράδεκτο να μην είναι δυνατό να γνωρίζει το κράτος πόσους ακριβώς υπαλλήλους πληρώνει, πόσο και γιατί. Η απογραφή των δημοσίων υπαλλήλων ξεκινάει και ολοκληρώνεται μέσα στον Ιούλιο και με την έναρξη της λειτουργίας της Ενιαίας Αρχής κανένας δημόσιος υπάλληλος δεν θα μπορεί να πληρώνεται αν δεν είναι καταγεγραμμένος στη βάση δεδομένων.

Φορολογικά έσοδα και αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής

Στο άλλο σκέλος του δημοσιονομικού μας προβλήματος, στα έσοδα, ο ρόλος της πληροφορικής είναι ακόμη πιο διευρυμένος και πάρα πολύ κρίσιμος.

Πρώτος μεγάλος τομέας είναι το αυτονόητο: η συγκέντρωση και αξιοποίηση της φορολογικής πληροφορίας με στόχο την έγκυρη, έγκαιρη και αποτελεσματική είσπραξη των φορολογικών εσόδων. Στο Υπουργείο Οικονομικών, υπάρχει ήδη μια πολύ σημαντική υποδομή, το Taxis. Η υποδομή αυτή επεκτείνεται και συμπληρώνεται με την ανάπτυξη των βάσεων δεδομένων και εφαρμογών της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων προκειμένου να εκσυγχρονιστεί το σύστημα ελέγχων μέσω της διασταύρωσης οικονομικής και φορολογικής πληροφορίας, αλλά και οι υπηρεσίες προς τους πολίτες και η σχέση των φορολογούμενων με τις φορολογικές αρχές.

Η ΓΓΠΣ διασυνδέεται με άλλες υπηρεσίες και άλλα Υπουργεία ώστε να έχει πρόσβαση σε κάθε οικονομικό δεδομένο που αποτελεί στοιχείο για την περιουσιακή και οικονομική κατάσταση των φορολογούμενων. Έχει προχωρήσει η πλήρης αποτύπωση του περιουσιολογίου, για την ακίνητη περιουσία φυσικών και νομικών προσώπων.

Στο πλέον σημαντικό για τους πολίτες σκέλος της φορολογικής διαχείρισης, στη σχέση με τους φορολογούμενους, με το νέο φορολογικό νομοσχέδιο και με την αναδιοργάνωση του συστήματος ανοίγεται ένας νέος κόσμος υπηρεσιών. Από το 2011 η υποβολή όλων των φορολογικών δηλώσεων θα γίνεται μόνο ηλεκτρονικά και σταδιακά θα μειώνεται η ανάγκη άμεσης επαφής με τις φορολογικές υπηρεσίες για τις αναγκαίες φορολογικές συναλλαγές των φορολογούμενων. Για την ενίσχυση της διαφάνειας, της τεχνολογικής καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας δημοσιεύουμε τον Κώδικα Φορολογικών Εφαρμογών που βασίζεται στο ελεύθερο λογισμικό. Ήδη, ο χώρος των φορολογικών εφαρμογών για τις επιχειρήσεις είναι ένας σημαντικός τομέας του κλάδου πληροφορικής στην Ελλάδα. Το ίδιο είναι και οι εφαρμογές για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Οι δύο αυτοί τομείς χρειάζεται να διασυνδεθούν περισσότερο στο πλαίσιο ολοκληρωμένων εφαρμογών κυρίως για τις επιχειρήσεις και τις εμπορικές δραστηριότητες, όχι μόνο τις εγχώριες, αλλά και τις διασυνοριακές. Σε επίπεδο ΕΕ θεσμοθετούνται κανόνες και πρότυπα που επιβάλλουν ή διευκολύνουν τις ηλεκτρονικές εφαρμογές για τις συναλλαγές από την παραγγελία έως την είσπραξη της απαίτησης από την πώληση προϊόντων και υπηρεσιών, όπως τα ηλεκτρονικά τιμολόγια, οι μηχανισμοί εισπράξεων απαιτήσεων μέσω τραπεζών κ.ο.κ. Το δίκαιο αυτό ενσωματώνεται στην Ελλάδα ενώ με τον νέο φορολογικό νόμο έχουν ήδη θεσπιστεί στην Ελλάδα και νέοι κανόνες για τα ηλεκτρονικά τιμολόγια και την υποχρεωτική πληρωμή μέσω τραπεζών για πληρωμές πάνω από ένα ποσό. Στο μέλλον ανοίγονται νέες μορφές επαφής των φορολογούμενων με το φορολογικό σύστημα όπως η διασύνδεση των εμπορικών καταστημάτων και άλλων κέντρων παροχής υπηρεσιών με το Υπουργείο Οικονομικών.

Συνοψίζοντας, η πληροφορική και η αξιοποίηση των τεχνολογιών για τη διαχείριση της οικονομικής πληροφορίας είναι μια διαδικασία που μπορεί να οδηγήσει σε αυτό που είναι αυτονόητη απαίτηση των πολιτών, αλλά όχι ακόμη τόσο δεδομένο για τη δημόσια διοίκηση: η ανάκτηση του ελέγχου επί των δημοσίων οικονομικών, η βιώσιμη προσαρμογή τους χωρίς να χρειάζονται επώδυνα μέτρα περικοπών δαπανών και αύξησης εσόδων και φυσικά η παροχή καλύτερων, αποτελεσματικότερων και ποιοτικότερων υπηρεσιών προς τους πολίτες. Σε αυτή τη διαδικασία βρισκόμαστε ήδη και μέσα στο 2011 οι πολίτες θα μπορούν να χρησιμοποιούν ένα μεγάλο αριθμό νέων ψηφιακών υπηρεσιών.

Δεν είναι λίγες οι παρομοιώσεις που χρησιμοποιήθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες για να περιγράψουν τα δημοσιονομικά και οικονομικά προβλήματα της Ελλάδας. Οι σχολιαστές επικαλέστηκαν τα πάντα – από τους Άθλους του Ηρακλή μέχρι τον μύθο του Σισύφου, ενώ χαρακτήρισαν την Ελλάδα ακόμα και Ισλανδία του Αιγαίου. Την ίδια στιγμή, έντονες προειδοποιήσεις έχουν σταλεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και τις αγορές, καθώς τόσο το κόστος του ελληνικού δημοσίου χρέους όσο και το κόστος της ασφάλισής του, έχουν αυξηθεί. Πρόκειται λοιπόν να έρθει το τέλος του κόσμου; Η απάντηση είναι : Όχι!

Πρώτα, τα άσχημα νέα: Η νεοεκλεχθείσα ελληνική κυβέρνηση έχει να αντιμετωπίσει μια οικονομία σε ύφεση, μια πολύ σοβαρή δημοσιονομική κατάσταση και πολύ βαθιά ριζωμένα δομικά προβλήματα. Η ύφεση μπορεί να είναι ρηχή σε σχέση με άλλες χώρες (το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 1,2% το 2009 ενώ σχεδόν μηδενική ανάπτυξη προβλέπεται για το 2010) αλλά εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει μια μεγάλη πτώση από τους ρυθμούς ανάπτυξης έως και 5% των προηγούμενων ετών.

Η δημοσιονομική κατάσταση είναι δραματική, με το δημόσιο έλλειμμα να εκτιμάται σε 12,7% του ΑΕΠ για το τρέχον έτος και το δημόσιο χρέος άνω του 110% του ΑΕΠ. Εκτός αυτού, τα στατιστικά στοιχεία και οι πολιτικές της χώρας σήμερα περιβάλλονται από πλήρη έλλειψη αξιοπιστίας εξαιτίας του γεγονότος ότι, πριν χάσει τις εκλογές, η προηγούμενη κυβέρνηση αναφερόταν σε δημοσιονομικό έλλειμμα του ήμισυ της τάξεως αυτού που ισχύει πραγματικά και που γνωρίζουμε σήμερα.

Επίσης, τα προβλήματα αυτά επιδεινώνονται από ένα επίμονο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο αποτελεί συνέπεια ενός μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης που έχει ήδη ξεκάθαρα ξεπεραστεί.

Τώρα τα καλά νέα. Η κυβέρνησή μας εκλέχθηκε σε μια πλατφόρμα αλλαγής και έχουμε μια συμπαγή κοινοβουλευτική πλειοψηφία ώστε να διασφαλίσουμε την πραγμάτωση αυτής της αλλαγής.

Ο Πρωθυπουργός, Γιώργος Παπανδρέου κατέστησε σαφές, ότι ενώ δεν είμαστε υπεύθυνοι για το χάος στο οποίο βρισκόμαστε, γνωρίζουμε τι πρέπει να γίνει και έχουμε την πολιτική βούληση να προχωρήσουμε με τις από καιρό αναμενόμενες τομές. Μετά από μόλις ένα μήνα στην εξουσία, έχουμε ήδη στείλει στη Βουλή ένα σχέδιο προϋπολογισμού για το 2010, το οποίο θα μειώσει το έλλειμμα κατά 3,6 ποσοστιαίες μονάδες στο 9,1% του ΑΕΠ. Σχεδόν το μισό αυτής της διόρθωσης θα στηρίζεται στα λεγόμενα μέτρα «μόνιμου χαρακτήρα», και θα βασίζονται εξίσου στην αύξηση των εσόδων και τη μείωση των δαπανών.

Ο προϋπολογισμός κάνει ορισμένες δύσκολες επιλογές: περιλαμβάνει για πρώτη φορά μια μείωση των πρωτογενών δαπανών σε απόλυτους όρους ύψους 25% μείωση κυβερνητικών δαπανών- δραστικές περικοπές στις μη μόνιμες συμβάσεις στο δημόσιο – πάγωμα στις προσλήψεις του Δημοσίου Τομέα για το 2010 και σταδιακή μείωση των δημοσίων υπαλλήλων στη συνέχεια, όπου μόνο ένας νέος υπάλληλος θα προσλαμβάνεται στον δημόσιο τομέα για κάθε πέντε που συνταξιοδοτούνται.

Ταυτόχρονα, και στο πλαίσιο αυτού του στόχου για μείωση του ελλείμματος, έχουμε ανακατανείμει τους δημόσιους πόρους για μια τόνωση της οικονομίας και για την προστασία όσων έχουν πληγεί περισσότερο από την ύφεση. Αυτό σημαίνει ότι οι στρατιωτικές δαπάνες μειώνονται, ενώ οι δαπάνες για την υγεία, την παιδεία και τις δημόσιες επενδύσεις αυξάνονται.

Έχουμε κινηθεί με ταχύτητα προκειμένου να αποκατασταθεί η αξιοπιστία των στατιστικών μας στοιχείων με ένα νομοσχέδιο, το οποίο καθιστά την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ανεξάρτητη από πολιτικές παρεμβάσεις.

Επίσης, μέχρι το τέλος του έτους, αναμένουμε την έκθεση μιας ανεξάρτητης επιτροπής εμπειρογνωμόνων που θα προτείνει τρόπους για τον εκ νέου σχεδιασμό του συνόλου της διαδικασίας του προϋπολογισμού, θέτοντας τον σχεδιασμό του προϋπολογισμού της χώρας σε έναν μακροπρόθεσμο ορίζοντα και για πρώτη φορά συνδέοντας τη χρηματοδότηση με συγκεκριμένους στόχους και αποτελέσματα. Δημόσιες διαβουλεύσεις σχετικά με το μέλλον του συνταξιοδοτικού έχουν ήδη αρχίσει με ένα αυστηρό χρονοδιάγραμμα. Από τον Απρίλιο του 2010, σκοπεύουμε να προωθήσουμε σημαντικές αλλαγές που θα διασφαλίσουν την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος και των δημόσιων οικονομικών. Η αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος είναι ήδη σε εξέλιξη, με ένα σχέδιο νόμου που θα κατατεθεί στη Βουλή το Μάρτιο και θα οδηγήσει σε σημαντική διεύρυνση της φορολογικής βάσης, ενώ ταυτόχρονα, θα αντιμετωπίσει την εκτεταμένη φοροδιαφυγή στην Ελλάδα.

Ο τελικός στόχος όμως είναι να προωθήσουμε την ανάπτυξη, τις επενδύσεις και την απασχόληση. Το κλειδί για όλα αυτά είναι ένα οικονομικό περιβάλλον που θα καθιστά την Ελλάδα ελκυστικό προορισμό για εγχώριες και ξένες επενδύσεις και θα οδηγήσει σε μια ανακατανομή των πόρων προς νέους τομείς και αγορές. Αυτή είναι η πραγματική πρόκληση που αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία και αυτό είναι που επιδιώκουμε με μέτρα που αποσκοπούν στη μείωση της γραφειοκρατίας, την καταπολέμηση της διαφθοράς και την αδιαφάνεια στη δημόσια διοίκηση, την απελευθέρωση των αγορών και την εστίαση των δημοσίων επενδύσεων σε νέους τομείς, όπως η «πράσινη οικονομία».

Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η πραγματική αλλαγή απαιτεί χρόνο και ο χρόνος είναι ένα ολοένα και πιο σπάνιο αγαθό, ιδιαίτερα στις σημερινές «φοβισμένες» διεθνείς αγορές.

Η νέα κυβέρνηση έχει ξεκινήσει αγώνα δρόμου. Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά. Ωστόσο, η αποκατάσταση της αξιοπιστίας της Ελλάδας δεν θα συμβεί σε μία μέρα. Οι αλλαγές που προωθούνται σήμερα θα παράγουν αποτελέσματα, τα οποία θα φανούν στο μέλλον. Επομένως, μέχρι αυτό να γίνει σαφές στους πάντες, αυτό που χρειάζεται η Ελλάδα από τους εταίρους της είναι στην πραγματικότητα, μια «αναστολή της δυσπιστίας τους».

Διαβάστε το πρωτότυπο

Η φετινή Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης συντελείται σε συνθήκες πρωτοφανούς δυσκολίας για τη χώρα μας και κυρίως για την οικονομία της. Η Ελλάδα βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στη δυσάρεστη θέση να τελεί σχεδόν συνεχώς σε καθεστώς υπερβολικού ελλείμματος σύμφωνα με τους κανόνες της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Η τελευταία σχετική απόφαση της ΕΕ αναφέρεται σε υπερβολικά ελλείμματα που ξεκινούν από το 2007, δηλαδή πολύ πριν οποιαδήποτε υπόνοια εκδήλωσης της διεθνούς οικονομικής κρίσης. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει πως η επιδείνωση της Ελληνικής οικονομίας είχε ξεκινήσει πολύ πριν τη διεθνή οικονομική κρίση και στη συνέχεια εντάθηκε εξαιτίας αυτής.

Πράγματι, σχεδόν όλοι οι οικονομικοί δείκτες καταγράφουν μια σταδιακή επιδείνωση τα τελευταία χρόνια, είτε κανείς εξετάσει το ρυθμό ανάπτυξης, τις διεθνείς κατατάξεις ανταγωνιστικότητας, τη Στρατηγική της Λισαβόνας, το κατά κεφαλή εθνικό εισόδημα σε σχέση με την ΕΕ, το εξωτερικό ισοζύγιο, το επίπεδο δανεισμού ή τις αποταμιεύσεις. Παράλληλα εντάθηκαν τα φαινόμενα αδιαφάνειας που πλήττουν το αίσθημα κράτους δικαίου, αποτελούν εμπόδιο στην επιχειρηματικότητα και ιδιαίτερα στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Επιπρόσθετα, τα σοβαρά προβλήματα στο χώρο της παιδείας, της υγείας, του περιβάλλοντος, στην αποτελεσματικότητα της κρατικής μηχανής, στη δημόσια ασφάλεια και στο ασφαλιστικό σύστημα συμπληρώνουν μια ιδιαίτερα δυσμενή εικόνα για τη σημερινή κατάσταση της χώρας μας.

Η χώρα πρέπει επειγόντως να βγει από την συνολική αυτή κρίση, αντιμετωπίζοντας κατά προτεραιότητα τα ζωτικά προβλήματα της οικονομίας μας. Απαιτείται η επείγουσα εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου και αξιόπιστου σχεδίου με άμεσο στόχο την υπέρβαση της κρίσης και τον μετριασμό των συνεπειών της και μεσοπρόθεσμα τον αναπροσανατολισμό της οικονομίας και την αντιμετώπιση χρόνιων διαρθρωτικών αδυναμιών.

¨Ένα σχέδιο άμεσης αντιμετώπισης της κρίσης πρέπει να έχει ως πρώτο και κύριο στόχο την αναζωογόνηση της οικονομικής δραστηριότητας και την αποκατάσταση της ρευστότητας στην αγορά με παρεμβάσεις στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, την ενίσχυση του εισοδήματος των ασθενέστερων και της μεσαίας τάξης για λόγους κοινωνικής συνοχής και για την τόνωση της κατανάλωσης, την άμεση αύξηση των δημοσίων επενδύσεων με την αξιοποίηση των κοινοτικών πόρων του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς 2007-2013. Παράλληλα, απαιτούνται ριζικά μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής που θα καταστήσουν το φορολογικό σύστημα δικαιότερο για τους πολίτες, φιλικότερο για τις επενδύσεις καθώς και πρωτοβουλίες δραστικού ελέγχου και περιορισμού της κρατικής σπατάλησης.

Με μεσοπρόθεσμο ορίζοντα αλλά ξεκινώντας από τώρα, η χώρα μας πρέπει να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα την οξεία κρίση παραγωγικού προτύπου που οδήγησε τα τελευταία χρόνια στην πρωτοφανή επιδείνωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της χώρας και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, το έλλειμμα του οποίου ξεπερνά το 10% του ΑΕΠ. Η προοπτική που διαγράφεται μπροστά μας είναι μία και μοναδική: ο προσανατολισμός της οικονομίας μας σε νέους δρόμους με κεντρική κατεύθυνση την «πράσινη ανάπτυξη». Αν η πράσινη ανάπτυξη αναδύεται πια ούτως ή άλλως ως διεθνή τάση, για μια χώρα με τα δικά μας χαρακτηριστικά είναι αναμφισβήτητα φαντάζει μονόδρομος. Πράγματι η Ελλάδα έχει φτωχή βιομηχανική παράδοση ενώ τα δικά της συγκριτικά πλεονεκτήματα, το κλίμα, το μοναδικό περιβάλλον, το πρωτοφανές ιστορικό και πολιτιστικό απόθεμα, τα γεωργικά της προϊόντα και η μεσογειακή διατροφή προσφέρονται ιδανικά για την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων πράσινης ανάπτυξης. Η χώρα μας μπορεί και πρέπει να γίνει πρωτοπόρος στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αξιοποιώντας την αφθονία των ανέμων και του ηλίου, ένας διεθνής πόλος έλξης για τουρισμό υψηλής στάθμης και ποιότητας που σέβεται και αξιοποιεί το περιβάλλον και την ιστορία, μια εξαγωγική χώρα επώνυμων, ασφαλών και υψηλής ποιότητας γεωργικών προϊόντων μεσογειακής διατροφής. Η παράλληλη μαζικής κλίμακας επένδυση στις σύγχρονες τεχνολογίες, για την αναβάθμιση της παιδείας και της έρευνας θα συνεισφέρει στην οικοδόμηση μιας οικονομικά σύγχρονης χώρας που προσφέρεται ως προνομιακός προορισμός επισκεπτών και οικονομικών δραστηριοτήτων υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Οι κατευθύνσεις αυτές για την αντιμετώπιση των κρίσιμων προβλημάτων της οικονομίας μας θα επιτρέψει στη χώρα μας να παίξει ουσιαστικότερο ρόλο οικονομικού εταίρου στο πλαίσιο της ΕΕ, να αυξήσει την εξωστρέφεια της οικονομίας της, να προσελκύσει με καλύτερους όρους ξένες επενδύσεις. Οι παραδοσιακά προνομιακές και ιστορικές σχέσεις μας με τη Γαλλία, με τον πολιτισμό και την οικονομία της, την καθιστούν οικονομικό εταίρο υψηλής προτεραιότητας, προς όφελος της αμοιβαίας συνεργασίας των δύο χωρών και των πολιτών τους.

Το παρόν άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 26 Ιουλίου 2009

Γι αυτούς τους δύο βασικούς λόγους, οι συνέπειες της διεθνούς κρίσης είναι μέχρι σήμερα πιο ήπιες στη χώρα μας. Το μεγάλο πρόβλημα με την ελληνική οικονομία αντίθετα είναι το ότι είχαμε μπει σε τροχιά εγχώριας κρίσης πριν την εκδήλωση της διεθνούς κρίσης.

Όλοι οι δείκτες της οικονομίας επιδεινώνονται τα τελευταία χρόνια. Η ανταγωνιστικότητα βρίσκεται σε ραγδαία πτώση με το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών να διευρύνεται συνεχώς και την Ελλάδα να χάνει θέσεις στις διεθνείς κατατάξεις. Η δημοσιονομική κατάσταση είναι εκτός ελέγχου με τη χώρα μας να παραβιάζει συνεχώς το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Ο ρυθμός ανάπτυξης φθίνει ενώ επιβραδύνθηκε ανησυχητικά η διαδικασία σύγκλισης του εθνικού εισοδήματος προς τον μέσο όρο της ΕΕ.

Κατά συνέπεια και εκ του αποτελέσματος, κάτι λάθος κάναμε ως χώρα τα προηγούμενα χρόνια, όσο και αν επιχειρεί η κυβέρνηση να κρύψει το αποτέλεσμα εσφαλμένων επιλογών οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής κάτω από το χαλί της διεθνούς κρίσης.

Όπως διαπιστώθηκε και από την ΕΕ, η Ελλάδα δεν έχει σήμερα σχέδιο στήριξης της οικονομίας της για την αντιμετώπιση της κρίσης, όπως οι άλλες χώρες, αλλά ασχολείται με περιστολή δαπανών -μάλιστα με πρόχειρο και ατελέσφορο τρόπο. Την ώρα που όλες οι κυβερνήσεις εφαρμόζουν επεκτατικές πολιτικές για την στήριξη της δραστηριότητας, στη χώρα μας ασκείται πιο περιοριστική πολιτική με αύξηση φόρων και μείωση των δημοσίων επενδύσεων. Αυτή η πολιτική δεν μπορεί παρά να εντείνει και παρατείνει την κρίση.

Πως θα βγούμε από την κρίση; Ο δρόμος περνά από την κατανόηση των χαρακτηριστικών της πολλαπλής εγχώριας οικονομικής κρίσης. Αυτά είναι τρία: μία κρίση εισοδημάτων και ρευστότητας, μία δημοσιονομική κρίση, και μία κρίση του παραγωγικού προτύπου.

Πρώτον, έχουμε μία κρίση εισοδημάτων και ρευστότητας. Και για να αντιμετωπιστεί, το κράτος οφείλει να στηρίξει τη ζήτηση και τη ρευστότητα στην αγορά. Η στήριξη του εισοδήματος των ασθενέστερων στρωμάτων και της μεσαίας τάξης δεν αποτελεί μόνο επιλογή κοινωνικής δικαιοσύνης. Είναι ο μόνος τρόπος για να περιορίσουμε την οικονομική ανασφάλεια και να αναχαιτίσουμε την πτώση της κατανάλωσης αλλά και των επενδύσεων.

Οι λύσεις είναι σαφείς. Πρέπει να λάβουμε στοχευμένα μέτρα στήριξης του εισοδήματος των ασθενέστερων. Να ενισχύσουμε τις δημόσιες επενδύσεις, αξιοποιώντας τους πόρους του ΕΣΠΑ 2007-2013 όπου το «μηδέν» που αναγράφεται στο κοντέρ σχεδόν 2,5 χρόνια μετά την επίσημη έναρξη αποτελεί βαρύτατο ατόπημα. Να λάβουμε μέτρα εξασφάλισης της ρευστότητας στην αγορά βάζοντας τέλος στη στήριξη στο τραπεζικό σύστημα άνευ ουσιαστικών ανταλλαγμάτων. Πρέπει τέλος να λάβουμε δραστικά μέτρα αντιμετώπισης της ακρίβειας στην κατεύθυνση της αντιμέτωπης των εναρμονισμένων πρακτικών, της συχνά προκλητικής κερδοσκοπίας και των ολιγοπωλιακών καταστάσεων.

Δεύτερον, έχουμε σήμερα μία δημοσιονομική κρίση. Για τους δύσπιστους, αρκεί το εξής στοιχείο: από το 2000 έως το 2004, το χρέος της χώρας ως ποσοστό του ΑΕΠ είχε μειωθεί περισσότερο από όσο την περίοδο 2004-2008. Μόνο που όλοι γνωρίζουμε πως την περίοδο 2000-2004 η Ελλάδα ετοίμαζε τους Ολυμπιακούς Αγώνες, κατασκευαστήκαν πρωτόγνωρες υποδομές, ενώ παράλληλα είχαν ληφθεί μέτρα γενναίων φορολογικών απαλλαγών για τους πολλούς (αύξηση αφορολογήτου ορίου). Αντίθετα τα τελευταία χρόνια, μειώθηκαν οι δημόσιες επενδύσεις και αυξήθηκε κατακόρυφα η φορολογία για τους πολλούς.

Πως συνέβη αυτό; Η εξήγηση είναι απλή. Αυξήθηκε η σπατάλη και η κακοδιαχείριση (βλ. νοσοκομεία 5 δις €), το δημόσιο απώλεσε σημαντικά έσοδα από την έξαρση της φοροδιαφυγής και την αποδιάρθρωση των ελεγκτικών μηχανισμών, ενώ εφαρμόστηκε συνειδητά μια πολιτική μείωσης των φορολογικών βαρών στους έχοντες και κατέχοντες (μείωση φορολογίας ΑΕ, κατάργηση φόρου κληρονομιάς, κατάργηση ΦΜΑΠ).

Απαιτείται λοιπόν η αποκατάσταση της εύρυθμης λειτουργίας των φορολογικών αρχών, περισσότερη φορολογική δικαιοσύνη με τη φορολόγηση του πλούτου εκεί που υπάρχει, δραστική καταπολέμηση της φοροδιαφυγής με αξιοποίηση της πιο σύγχρονης τεχνολογίας και τεχνογνωσίας, μέτρα ριζικής βελτίωσης της διαφάνειας των πράξεων του κράτους, μια νέα πολιτική δημοσιονομικής διαχείρισης με έμφαση στην αποτελεσματικότητα και στη μέτρησή της και την εισαγωγή προγραμματικών προϋπολογισμών. Τίποτε από όλα αυτά δεν είναι ακατόρθωτο. Βούληση και σχέδιο χρειάζεται.

Τέλος, είναι σαφές πως η χώρα μας οφείλει να αλλάξει παραγωγικό πρότυπο. Η ραγδαία πτώση της ανταγωνιστικότητας και η αδυναμία μας να συνεχίσουμε να εφαρμόζουμε πολιτικές που πλήττουν στο διηνεκές το περιβάλλον που κληρονομήσαμε, μας οδηγούν στην ανάγκη μιας μεγάλης στροφής στην «πράσινη ανάπτυξη». Η πράσινη ανάπτυξη δεν είναι μια φούσκα ούτε μια εφήμερη μόδα. Είναι μια παγκόσμια πρόκληση και επιταγή.

Δεν υπάρχει άλλος δρόμος για μια χώρα με τα δικά μας χαρακτηριστικά από το να επιχειρήσει να αναπτύξει μια νέα οικονομία που βασίζεται στο σεβασμό του περιβάλλοντος και της ιστορικής και φυσικής κληρονομιάς, προωθεί την καινοτομία και τις νέες τεχνολογίες, την παραγωγή υπηρεσιών και προϊόντων υψηλής ποιότητας. Μόνο έτσι θα ανακτήσουμε τη χαμένη διεθνή ανταγωνιστικότητά μας, θα προωθήσουμε επενδύσεις και θα δημιουργήσουμε νέες βιώσιμες θέσεις εργασίας.

Τώρα πάνω στην κρίση είναι που πρέπει να ξεκινήσουν οι μεγάλες αλλαγές.

* Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι εκπρόσωπος τύπου και βουλευτής του ΠΑΣΟΚ. Το κείμενο αυτό είναι μέρος της εισήγησής του στη συζήτηση για τη διεθνή κρίση σε πρόσφατο συνέδριο με συμμετοχή του νομπελίστα οικονομολόγου Πωλ Κρούγκμαν.

Η πραγματικότητα είναι πως η Ελλάδα ήταν σε τροχιά κρίσης πολύ πριν εκδηλωθεί η διεθνής κρίση. Από το 2004 ως σήμερα, το έλλειμμα του ισοζυγίου διπλασιάστηκε, το δημοσιονομικό έλλειμμα παραβιάζει σχεδόν κάθε χρόνο τα όρια του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, ο ρυθμός ανάπτυξης σημείωσε μεγάλη κάμψη και η διαδικασία σύγκλισης του εθνικού εισοδήματος με το μέσο εισόδημα στην ΕΕ ανακόπηκε.

Κατά συνέπεια, η στάση ευθύνης όλων μας δεν είναι να κρυβόμαστε πίσω από τη διεθνή κρίση. Είναι να απαντήσουμε στο διπλό ερώτημα: πως θα απαντήσουμε σήμερα στην κρίση και θα διασφαλίσουμε μια άλλη πορεία της οικονομίας αύριο. Μια πορεία που θα διασφαλίζει σε βιώσιμη βάση τη σταδιακή άμβλυνση των κύριων προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας, ήτοι τα πολλαπλά ελλείμματα στην ανταγωνιστικότητα της χώρας, στην κατάσταση των δημοσίων οικονομικών, στο κοινωνικό κράτος, στην κατάσταση του περιβάλλοντος, στη διαφάνεια, κοκ…

Όσον αφορά την βραχυπρόθεσμη αντιμετώπιση της κρίσης, δυο στοιχεία είναι απολύτως σαφή. Πρώτον, η κυβέρνηση δεν έχει σχέδιο. Ενώ όλες οι κυβερνήσεις έχουν ανακοινώσει συγκεκριμένα σχέδια, στην Ελλάδα, πέραν του ατελέσφορου σχεδίου στήριξης των τραπεζών, άλλο σχέδιο δεν έχουμε δει. Η κυβέρνηση αυτοσχεδιάζει καθημερινά, διαρρέει πότε το ένα μέτρο, πότε το άλλο, παίρνει πίσω ρυθμίσεις που η ίδια καθιέρωσε πριν δυο μήνες και για τις οποίες κατήγγειλε την αντιπολίτευση για ανευθυνότητα επειδή δεν συμφωνούσε μαζί της!

Δεύτερον, τα όποια μέτρα αποσπασματικά λαμβάνει η κυβέρνηση κινούνται στην αντίθετη κατεύθυνση από όσα κάνουν οι άλλες κυβερνήσεις. Αλλού λαμβάνονται μέτρα στήριξης των εισοδημάτων, κυρίως μέσω φορολογικών ελαφρύνσεων. Εδώ αυξάνεται η φορολογία για τους πολλούς. Αλλού λαμβάνονται μέτρα αύξησης των δημοσίων επενδύσεων. Εδώ μειώνονται. Η εφαρμογή αποκλειστικά περιοριστικών πολιτικών σε περίοδο κρίσης εντείνει και επιμηκύνει την κρίση. Σε αντίθεση με την κυβέρνηση, το ΠΑΣΟΚ έχει προτείνει σειρά μέτρων για τη στήριξη της οικονομικής δραστηριότητας: από τη στήριξη του οικογενειακού εισοδήματος και της κατανάλωσης μέσω κοινωνικών πολιτικών και φορολογικών μέτρων, έως την εξασφάλιση της ρευστότητας στην πραγματική οικονομία, τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και την αύξηση των δημοσίων επενδύσεων και την αξιοποίηση του αδρανούς ΕΣΠΑ.

Όμως, πρέπει από σήμερα να σχεδιάσουμε και το αύριο. Δεν μπορούμε να βγούμε από την πολλαπλή κρίση χωρίς να πούμε ξεκάθαρα που πρέπει να πάει η Ελλάδα. Σε ένα εξαιρετικά σκληρό περιβάλλον διεθνούς ανταγωνισμού, δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να επενδύσουμε στα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα. Το περιβάλλον, τον πολιτισμό μας, το ανθρώπινο δυναμικό. Θέτοντας ως στόχο να γίνουμε πρωτοπόρα χώρα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αξιοποιώντας τον ήλιο και τον άνεμο, στην προώθηση νέων τεχνολογιών, στην στροφή της γεωργίας προς υψηλής ποιότητας διατροφικά προϊόντα, σε ένα τουρισμό υψηλών προδιαγραφών. Αυτή είναι η στρατηγική της πράσινης ανάπτυξης, μια νέα αντίληψη που υπερβαίνει το πλαίσιο της απλής περιβαλλοντικής προστασίας και φέρνει επενδύσεις και θέσεις εργασίας. Σίγουρες θέσεις εργασίας, σε τομείς οι οποίοι αποτελούν και το μέλλον της χώρας, από τις κατασκευές ως τις μεταφορές, τον τουρισμό, τα γεωργικά προϊόντα, την καθαρή ενέργεια.

Ναι, θέτουμε ένα φιλόδοξο στόχο. Την Ελλάδα της ποιότητας και της αριστείας. Μια χώρα που θα είναι γνωστή διεθνώς για την ποιότητα ζωής στις πόλεις της, το σεβασμό και ανάδειξη του περιβάλλοντος και της ιστορικής κληρονομιάς, για τις επιδόσεις στην αξιοποίηση των ΑΠΕ, τα επώνυμα διατροφικά προϊόντα, το επίπεδο του συστήματος υγείας και των πανεπιστημίων, την παραγωγή διεθνώς γνωστών πολιτισμικών προϊόντων, το επίπεδο διείσδυσης νέων τεχνολογιών,. Δεν είναι ουτοπία, είναι μονόδρομος επιβίωσης.

Είναι ασφαλώς ένας εξαιρετικά φιλόδοξος στρατηγικός στόχος που θα απαιτήσει χρόνο, προσπάθεια και ρήξεις. Αλλά ο στόχος δεν είναι ανέφικτος. Τον πετύχαμε στο πρόσφατο παρελθόν σε μικρογραφία μεγάλης κλίμακας με την προετοιμασία και τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων. Δείξαμε σε όλους -και στον εαυτό μας πρωτίστως- πως μπορούμε να λειτουργήσουμε σε ένα συντεταγμένο πλαίσιο εύρυθμης λειτουργίας της Πολιτείας με κυρίαρχα τα στοιχεία του σχεδιασμού, του σεβασμού του περιβάλλοντος, της φιλικότητας προς τους πολίτες και τους επισκέπτες, της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας, της αξιοποίησης των πιο σύγχρονων τεχνολογιών, του εθελοντισμού και της κοινωνικής συμμετοχής, της πειθαρχίας αλλά και της φαντασίας και της δημιουργικότητας.

Το σχέδιο αυτό έχει προφανώς κόστος. Όμως η πράσινη ανάπτυξη είναι ο μόνος δρόμος για να μπει η χώρα μας σε τροχιά μακροχρόνιας υψηλής ανάπτυξης, με προσέλκυση επενδύσεων και επιμερισμό του κόστους μεταξύ κράτους και των δυνάμεων της επιχειρηματικότητας. Η υψηλή ανάπτυξη θα φέρει ποιοτική απασχόληση και έσοδα στους πολίτες και το κράτος έτσι ώστε να αναχρηματοδοτηθεί η προσπάθεια σε βάθος χρόνου.

Αφού πετύχαμε την ΟΝΕ και στους Ολυμπιακούς Αγώνες, έφτασε η ώρα να βάλουμε τον πήχη ψηλά. Σημασία έχει να ξεκινήσουμε και ο στόχος να είναι καθαρός.

Το παρόν άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ» στις 7/3/09

Υπευθυνότητα δεν είναι να υπόσχεσαι στο πρόγραμμά σου αύξηση των Δημοσίων Επενδύσεων και μείωση των καταναλωτικών δαπανών και ως κυβέρνηση να πράττεις το αντίθετο. Υπευθυνότητα δεν είναι να υπόσχεσαι «ρυθμό ανάπτυξης πάνω από 5%» και να επιτυγχάνεις το 2008 τη μείωση στο 3% του ρυθμού ανάπτυξης που παρέλαβες στο 5,6% το 2003. Υπευθυνότητα δεν είναι να υπόσχεσαι ως αντιπολίτευση την αύξηση των δαπανών για την παιδεία στο 5% του ΑΕΠ και ως κυβέρνηση να τις μειώνεις σταθερά κάθε χρόνο.

Υπευθυνότητα δεν είναι να ισχυρίζεσαι προεκλογικά το 2007 πως πέτυχες δημοσιονομική εξυγίανση με την έξοδο της χώρας από την επιτήρηση και εκ νέου να παραβιάζεις το ίδιο έτος το Σύμφωνο Σταθερότητας. Υπευθυνότητα δεν είναι να παριστάνεις πως για όλα τα δεινά της ελληνικής οικονομίας φταίει αποκλειστικά η διεθνής κρίση, ενώ η χώρα είχε μπει σε τροχιά κρίσης εδώ και καιρό.

Υπευθυνότητα δεν είναι το να υπονοείς πως αντιλήφθηκες με πέντε χρόνια καθυστέρηση πως εφάρμοζες λάθος οικονομική πολιτική αποπέμποντας τον επί των οικονομικών Υπουργό σου που στήριξες αναφανδόν μέχρι τελευταία στιγμή. Υπευθυνότητα δεν είναι το να ανατρέπεις πλήρως με το ΄ τον προϋπολογισμό που ψήφισες μόλις ένα μηνά πριν, κατηγορώντας τότε την Αντιπολίτευση για ανευθυνότητα που δεν συμμεριζόταν τη δική σου άποψη.

Υπευθυνότητα δεν είναι να προσάπτεις στην αντιπολίτευση τη μομφή της ανευθυνότητας διότι διαφωνεί με την κατάργηση του αφορολογήτου ορίου για τους ελευθέρους επαγγελματίες και δυο μήνες αργότερα να ακυρώνεις την απόφασή σου, συνεχίζοντας να κατηγορείς την Αντιπολίτευση για ανευθυνότητα. Υπευθυνότητα δεν είναι να συνοδεύεις την εν λόγω απόφασή σου με την αύξηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα ποτά και τα τσιγάρα στο όνομα της «αναπλήρωσης των απολεσθέντων εσόδων», ενώ τα έσοδα αυτά ποτέ δεν υπήρχαν καθώς η κατάργηση του αφορολογήτου ήταν νέο μέτρο που δεν εφαρμόστηκε.

Δυστυχώς, ο κατάλογος της αναξιοπιστίας της ανεύθυνης διακυβέρνησης του κ. Καραμανλή δεν έχει τέλος. Η κυβέρνηση συνεχίζει να πορεύεται με την πεποίθηση πως η πολιτική δεν είναι η ενασχόληση με τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας αλλά η διαχείριση των εντυπώσεων. Αυτή είναι μια σταθερά των κυβερνήσεων του κ. Καραμανλή που είναι αδύνατον να ανασχηματιστεί.

(*) Ο Γ. Παπακωνσταντίνου είναι Βουλευτής Ν. Κοζάνης και Eκπρόσωπος Tύπου του ΠΑΣΟΚ.

Το παρόν άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» στις 8/2/09

Παρέμβαση στην ημερίδα «Κρίση της Οικονομίας. Δοκιμασία της Πολιτικής»

Διοργάνωση: Κέντρο Ερευνών Προοδευτικής Πολιτικής (ΚΕΠΠ) και περιοδικό «Μεταρρύθμιση».

Αμφιθέατρο Μεγάρου Καρατζά, Αθήνα, 02 Δεκεμβρίου 2008

Αυτό που ονομάζουμε διεθνή κρίση, δεν είναι απλώς η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση. Θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε -όπως η ταινία- «Η τέλεια καταιγίδα», διότι βιώνουμε μια κρίση ενεργειακή, μια κρίση στα τρόφιμα και μια κρίση χρηματοπιστωτική.

Η κρίση αυτή άνοιξε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτηση για το κατά πόσον ζούμε μια αλλαγή εποχής, όπου οι παλαιοί κανόνες δεν ισχύουν πια. Και μια συζήτηση όπου προσπαθούμε να καταλάβουμε πού ανήκουν στο πολιτικό φάσμα, αυτοί οι οποίοι εκφέρουν τις διαφορετικές απόψεις. Ακούσαμε δεξιούς πολιτικούς να ομνύουν στο όνομα του κρατισμού, μια αμερικανική κυβέρνηση να κάνει μαζικές κρατικοποιήσεις τραπεζών. Ανοιξε, τελικά, μια συζήτηση για το ρόλο του Κράτους.

Πίσω από αυτή τη συζήτηση, μπορεί να διακρίνει κανείς δύο πράγματα:

1^ο Αυτή η κρίση δεν ήταν ουδέτερη, αλλά είχε ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό πολιτικό πρόσημο. Προκλήθηκε  από τις συγκεκριμένες πολιτικές, με βάση τη θεωρία για την άκρατη δυνατότητα των αγορών να αυτορρυθμίζονται.

2^ο Από αυτή την κρίση, πάλι δεν θα βγούμε με ουδέτερες πολιτικές. Υπάρχουν προοδευτικές λύσεις για να βγούμε και υπάρχουν και συντηρητικές λύσεις.

Παρατηρούμε ότι στην Ευρώπη, οι πιο ενδιαφέρουσες λύσεις λαμβάνονται από πολιτικούς που ανήκουν στον προοδευτικό χώρο, είτε αυτοί ονομάζονται «Νέοι Εργατικοί», είτε Ισπανοί σοσιαλιστές. Είναι πρωτοβουλίες που δείχνουν ότι μπορεί κανείς να προχωρήσει με πολύ συγκεκριμένες πολιτικές, που βοηθούν τα ασθενέστερα στρώματα, ενώ συγχρόνως βάζουν νέα βάση για να προχωρήσει αναπτυξιακά η χώρα.

Στην Ελλάδα, υπάρχουν κάποια πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Η ΝΔ, μέχρι πρόσφατα υποστήριζε ότι για όλα έφταιγε το ΠΑΣΟΚ, τώρα λέει πως για όλα φταίει η διεθνής κρίση. Καταβάλλει μια προσπάθεια να χρεωθεί η διεθνής κρίση για τα πάντα, αφού δεν την ελέγχουμε και άρα, δεν μπορούμε να κάνουμε και πολλά πράγματα.

Οι πολίτες έχουν καταλάβει ότι τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Τα τελευταία πέντε χρόνια, σπαταλήθηκε με έναν τρόπο που δεν έχει προηγούμενο, ένα τεράστιο αναπτυξιακό απόθεμα, με αποτέλεσμα σήμερα η Ελλάδα να περνά μια κρίση με πολλές παραμέτρους.

Κρίση παραγωγικού υποδείγματος, το οποίο φαίνεται καθαρά στο έλλειμμα ανταγωνιστικότητας, στα τεράστια ελλείμματα στο ισοζύγιο.

Δημοσιονομική κρίση. Στην περίπτωση αυτή, βιώνουμε την εκδίκηση της Ιστορίας σε αυτούς που εμπνεύστηκαν και υλοποίησαν τη δημοσιονομική απογραφή, την οποία βεβαίως πληρώνουμε όλοι μας.

Εισοδηματική κρίση. Είναι η πρώτη φορά που η μεσαία τάξη νιώθει να σείεται το έδαφος κάτω από τα πόδια της. Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού, που είχε συνηθίσει -και με την είσοδο στην ΟΝΕ- στην ιδέα ότι μπαίνουμε σε μια νομοτελειακή σύγκλιση των εισοδημάτων με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Μια βαθύτατη κρίση εμπιστοσύνης, η οποία αποτυπώθηκε πολύ αποκαλυπτικά και στην έρευνα που παρουσιάστηκε στην ημερίδα από τον Γενικό Διευθυντή της εταιρείας Public Issue, κ. Γιάννη Μαυρή.

Αυτή η τετραπλή ελληνική κρίση, είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών, κατευθύνσεων. Να θυμίσουμε ότι η διακυβέρνηση αυτής της πενταετίας, ξεκίνησε με τη δημοσιονομική απογραφή και συνεχίστηκε με πολύ συγκεκριμένες επιλογές αντίστροφης αναδιανομής του εισοδήματος.

Είναι αποτέλεσμα και μιας κρίσης διαχείρισης, που όμοιά της δεν έχει ξαναζήσει  ο τόπος. Ο ελληνικός προϋπολογισμός δεν μπορεί να κλείσει, τη στιγμή που δεν υπάρχουν μεγάλα έργα ή Ολυμπιακοί Αγώνες, ενώ μειώνονται κάθε χρόνο ως ποσοστό του ΑΕΠ, οι δημόσιες επενδύσεις, οι δαπάνες για την Παιδεία, την Υγεία. Αυτό έχει να κάνει με ένα τεράστιο έλλειμμα δημοσιονομικής διαχείρισης, με τις σπατάλες στο Δημόσιο, με την πελατειακή λογική στο πώς μαζεύονται τα έσοδα του κράτους.

Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα στο θέμα της εμπιστοσύνης, διότι από εδώ πρέπει να ξεκινήσουμε την προσπάθεια απάντησης στην πολλαπλή κρίση που περνάει η χώρα μας. Εμπιστοσύνη, με τη διπλή της έννοια.

Εμπιστοσύνη στην οικονομία, διότι όλοι γνωρίζουμε ότι η κρίση κατανάλωσης, η κρίση απασχόλησης και επενδύσεων, οφείλεται στο έλλειμμα εμπιστοσύνης που έχουν για τα επόμενα χρόνια, οι πάντες, από τους καταναλωτές μέχρι τους επιχειρηματίες.

Εμπιστοσύνη, όμως και στην πολιτική, με την έννοια ότι το κόμμα το οποίο θα καταφέρει να εμπνεύσει στον πολίτη την εμπιστοσύνη, θα είναι και το κόμμα που θα καταφέρει να αποσπάσει την ψήφο του, αλλά και την εμπιστοσύνη του στο ότι μπορεί να οδηγήσει τη χώρα στα επόμενα βήματα.

Όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι η κρίση είναι βαθειά. Το βασικό ερώτημα στο οποίο προσπαθεί να απαντήσει ο πολίτης, είναι, ποιος θα τον προστατέψει καλύτερα, ποιος θα του δώσει ένα αίσθημα ασφάλειας. Όλοι ξέρουν ότι θα περάσουν δύσκολα. Το ερώτημα που αντιμετωπίζουν, είναι: Η κυβέρνηση που θα έχουν, θα έχει ως πρώτο μέλημα τη δική τους ασφάλεια, ή άλλες προτεραιότητες;

Προτεινόμενες λύσεις

Θα αρχίσουμε από το δημοσιονομικό, για να καταρρίψω την ευρέως διαδεδομένη άποψη που λέει ότι η Ελλάδα δεν έχει απολύτως κανένα περιθώριο. Είναι μια λανθασμένη άποψη, διότι ξεκινάει από τη λογική ότι δεν μπορεί να κάνει κανείς τίποτα στο σκέλος των δαπανών και ότι δεν μπορεί να κάνει κάτι καλύτερο στο σκέλος των εσόδων. Και οι δύο αυτοί ισχυρισμοί, είναι λάθος. Είναι μια λογιστική άποψη, για να συμφωνήσω και με μία σύνηθη κριτική της Αριστεράς. Έχουμε δείξει και στο παρελθόν ότι μπορεί κάποιος -να θυμηθούμε το ’93, τι παραλάβαμε και τι παραδώσαμε αργότερα- να ξεκινήσει από μία εξαιρετικά δυσχερή δημοσιονομική κατάσταση, να βάλει προτεραιότητες, να βάλει στόχους και να μπορέσει να πετύχει μέσα σε μερικά χρόνια μια οικονομική ανάπτυξη. Το ΠΑΣΟΚ το έκανε. Μπορεί να το κάνει και τώρα.

Για να το κάνει, πρέπει να ξεκινήσει από την ανόρθωση του Κοινωνικού Κράτους. Ο πολίτης αισθάνεται σήμερα βαθύτατα την μη ανταποδοτικότητα του κοινωνικού κράτους. Είναι λάθος η συζήτηση για το αν το Ελληνικό κράτος είναι μεγάλο ή μικρό. Είναι μεγάλο σε ορισμένα, μεγαλύτερο απ ό,τι πρέπει και σαφώς μικρότερο απ’ ό,τι πρέπει σε άλλα, όπως στην Υγεία, την Παιδεία, την Πρόνοια, όπου ο πολίτης αισθάνεται απολύτως μόνος του.

Για να μπορέσει να πραγματοποιηθεί αυτή η ανόρθωση του κοινωνικού κράτους, πρέπει να επαναφέρουμε την εμπιστοσύνη στο φορολογικό σύστημα, το οποίο είναι βαθύτατα άδικο. Με συγκεκριμένες προτάσεις, όπως π.χ. τα εισοδήματα από μερίσματα, να μη φορολογούνται με διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι τα μερίσματα από την εργασία.

Για να υπάρξει ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα, θα πρέπει να γίνουν βαθύτατες τομές στην ίδια τη λειτουργία του κράτους, που γνωρίζουμε ότι είναι πελατειακό, συγκεντρωτικό, πολύ αναποτελεσματικό. Και πέρα από όλα αυτά, πίσω από όλα αυτά, πρέπει να δώσουμε μία προοπτική ενός διαφορετικού μοντέλου ανάπτυξης.

Αυτό το οποίο ονομάστηκε «Πράσινη Ανάπτυξη», που γίνεται πλέον και πανευρωπαϊκό αίτημα -το ακούμε και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού- είναι πολύ πιο ρεαλιστικό απ’ ό,τι πολλοί πιστεύουν.

Είναι ένα πρότυπο ανάπτυξης το οποίο βλέπει το περιβάλλον ως συγκριτικό πλεονέκτημα, χρησιμοποιεί το ανθρώπινο δυναμικό, τις νέες τεχνολογίες, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ανοίγει, δημιουργεί, χτίζει νέα συγκριτικά πλεονεκτήματα για τη χώρα μας, κοντά στα παλιά, μαζί με τα παλιά.

Αυτό είναι, πιστεύω, σε πολύ αδρές γραμμές, ένα εναλλακτικό προοδευτικό μοντέλο ανάπτυξης, που έχει κάποια βασικά χαρακτηριστικά. Είναι διαφορετικό από αυτό που έχουμε αυτή τη στιγμή, είναι απολύτως ρεαλιστικό, είναι συμβατό με τη ρότα των διεθνών αγορών και εκμεταλλεύεται ό,τι καλύτερο διαθέτουμε στη χώρα μας.

*Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι Βουλευτής Ν. Κοζάνης και Εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ

Δυστυχώς όμως, τα πράγματα δεν είναι έτσι. Η διεθνής κρίση χτύπησε την πόρτα την οικονομίας μας την ώρα που αυτή βρισκόταν ήδη σε μια πορεία συνολικής επιδείνωσης. Το 2003 η χώρα μας είχε ρυθμό ανάπτυξης 5,6% έναντι 1,2% στην Ευρωζώνη, δηλαδή μια διαφορά σχεδόν 4,5 μονάδων. Το 2007 ο ρυθμός στη χώρα μας είχε μειωθεί στο 4% ενώ στην Ευρωζώνη είχε αυξηθεί στο 2,7%. Φέτος, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στη χώρα μας θα κυμανθεί στο 3,1%, έναντι 1,2% στην Ευρωζώνη. Με άλλα λόγια, η διαφορά των 4,5 μονάδων το 2003 έχει πια περιοριστεί σε 1,9 μονάδες. Το πιο ανησυχητικό είναι πως, μετά από μια ολόκληρη δεκαετία συνεχούς σύγκλισης του εθνικού μας εισοδήματος, η ΕΕ Επιτροπή προβλέπει για φέτος μείωση του κατά κεφαλήν εισοδήματος στο 96,5% του μέσου όρου της ΕΕ, από 97,1% το 2007.

Η διεθνής κρίση επιδεινώνει μια ήδη εξαιρετικά δυσμενή εικόνα. Ο πληθωρισμός βρίσκεται σε προ δεκαετίας επίπεδα με αποτέλεσμα η Ελλάδα να καταστεί από τις ακριβότερες χώρες της Ευρώπης. Το χρέος των νοικοκυριών προς τις τράπεζες έχει σχεδόν τριπλασιαστεί σε σχέση με το 2003 (110 δις € σε σχέση με 40 δις € το 2003). Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (14% του ΑΕΠ) έχει διπλασιαστεί σε σχέση με το 2003 και είναι από τα υψηλότερα στον ΟΟΣΑ. Οι διεθνείς κατατάξεις ανταγωνιστικότητας υποβαθμίζουν διαρκώς τη θέση της χώρας μας. Τέλος, βρισκόμαστε σε κατάσταση πλήρους δημοσιονομικής εκτροπής όπως προκύπτει από την αδυναμία εκτέλεσης του φετινού προϋπολογισμού και την υπέρβαση του ορίου του Συμφώνου Σταθερότητας όσον αφορά το έλλειμμα του 2007.

Η χώρα χρειάζεται άμεσα αλλαγή οικονομικής πολιτικής. Καταρχάς δεν μπορεί η Ελλάδα να συνεχίζει να εφαρμόζει την πολιτική που απέτυχε παταγωδώς και είναι υπαίτια για την τωρινή διεθνή κρίση. Η πολιτική πλήρους ελευθερίας στις αγορές, της καθολικής απόσυρσης τους κράτους, της απεμπόλησης του ρυθμιστικού του ρόλου είναι αυτή που οδήγησε την παγκόσμια οικονομία στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Πρέπει να δώσουμε ξανά έμφαση στο ρόλο του κράτους στην ανάπτυξη, στην κοινωνική συνοχή και στον αυστηρό έλεγχο και τη ρύθμιση των αγορών προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Πρέπει να εφαρμόσουμε μια δυναμική πολιτική οικονομικής ανάπτυξης που ανοίγει νέους δρόμους για την οικονομία σε τομείς όπως το περιβάλλον, η οικονομία της γνώσης, οι νέες τεχνολογίες, τα προϊόντα υψηλής ποιότητας.

Παράλληλα, χρειαζόμαστε άμεσα μέτρα περιορισμού των επιπτώσεων της κρίσης που δεν μπορούν να αφορούν μόνο στον τραπεζικό τομέα με το οποίο αποκλειστικά ασχολείται η κυβέρνηση. Χρειαζόμαστε μια ολοκληρωμένη πολιτική που να περιλαμβάνει μέτρα στήριξης για το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τις τράπεζες, αλλά μόνο για εκείνες τις τράπεζες που έχουν ανάγκη, και μόνον με την εξασφάλιση εγγυήσεων για το ρόλο του Δημοσίου στις αποφάσεις των τραπεζών και για τη μετακύλιση των ωφελειών στην πραγματική οικονομία.

Σε αυτά πρέπει να προστεθούν μέτρα στήριξης των μεσαίων και χαμηλότερων εισοδηματικά στρωμάτων, με την χορήγηση έκτακτου επιδόματος αλληλεγγύης, επιδόματος θέρμανσης, την αύξηση του συντελεστή επιστροφής του ΦΠΑ στους αγρότες και τη διεύρυνση των δικαιούχων του ΕΚΑΣ. Μέτρα στήριξης της μικρής και μεσαίας επιχειρηματικότητας, με την επαναφορά του αφορολόγητου για τους ελεύθερους επαγγελματίες, την ενίσχυση του συστήματος εγγυοδοσίας για τις μικρές επιχειρήσεις και την ενίσχυση των δημοσίων επενδύσεων. Μέτρα στήριξης των ανέργων όπως η παροχή κινήτρων για την απορρόφηση νέων στην αγορά εργασίας, η επιδοτούμενη κοινωνική εργασία, ειδικά για τους απολυμένους μεγάλης ηλικίας και η αύξηση του επιδόματος ανεργίας. Μέτρα προστασίας και ανακούφισης των δανειοληπτών από τις καταχρηστικές συμπεριφορές του τραπεζικού συστήματος.

Ένα τέτοιο πλαίσιο εναλλακτικής πολιτικής είναι εφικτό και εφαρμόσιμο. Διαφορετικά, η εμμονή στις μέχρι τώρα αποτυχημένες συνταγές θα ενισχύσει την κρίση αντί να την μετριάσει.

* Ο Γ. Παπακωνσταντίνου είναι Βουλευτής Ν. Κοζάνης και Εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ.

Το παρόν άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» το οποίο εκδίδεται στα πλαίσια της διοργάνωσης του «Money Show».

Η Ιστορία μοιάζει ξαφνικά να επιταχύνεται. Ο Joseph Stiglitz μιλάει για εξελίξεις στο σημερινό καπιταλιστικό σύστημα ανάλογες της κατάρρευσης του Τείχους του Βερολίνου το 1989. Ο Φράνσις Φουκουγιάμα κάνει λόγο για το τέλος της επανάστασης του Ρίγκαν και της Θάτσερ. Ο Τζορτζ Σόρος στιγματίζει τον «ολοκληρωτισμό των αγορών» και χαρακτηρίζει τα κερδοσκοπικά κεφάλαια τύπου hedge funds «τεχνητή δραστηριότητα που δεν παράγει τίποτε».

Αν στο επίπεδο της οικονομίας η μεταφορά των βαρών στους φορολογούμενους πολίτες καθιστά σαφές ότι οι ηττημένοι της κρίσης δεν είναι οι υπαίτιοί της, ας μην επιτρέψουμε συγχύσεις στο επίπεδο της μάχης των ιδεών: πρόκειται για μια συντριπτική ήττα της ιδε ολογίας και της πολιτικής πρακτικής της άκρατης ελευθερίας της αγοράς και της υποβάθμισης του ρυθμιστικού ρόλου του κράτους.

Στην παρέμβασή της στην Αθήνα η Σεγκολέν Ρουαγιάλ επιχειρηματολόγησε με πειστικότητα για την ανάγκη και τον τρόπο να επανέλθει το χρηματοπιστωτικό σύστημα στην υπηρεσία των κοινωνιών, της ευημερίας των πολιτών και όχι του εαυτού του. Μία από τις πιο εύστοχες επισημάνσεις της ήταν ο κίνδυνος της καλλιέργειας του φόβου- πάγιο όπλο των συντηρητικών δυνάμεων. Όπλο που χρησιμοποιεί και στη χώρα μας η συντηρητική κυβέρνηση. Επιχειρώντας να βρει βολικό άλλοθι στη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση για την αποτυχία της δικής της πολιτικής.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι παρούσες εξελίξεις συνιστούν μια καμπή. Η μετατροπή της καταστροφής σε δημιουργική ευκαιρία αποτελεί καθήκον των προοδευτικών δυνάμεων που καλούνται με νέες πολιτικές ρύθμισης, ελέγχου και κρατικής παρέμβασης σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο να καθυποτάξουν τις δυνάμεις των αγορών στο συμφέρον της κοινωνίας και των πολιτών.

Ο Γ. Παπακωνσταντίνου είναι Βουλευτής Ν. Κοζάνης και Εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ