Με αφορμή μία επίσκεψη στο Ειδικό Εργαστήρι

Με αφορμή μία επίσκεψη στο Ειδικό Εργαστήρι της Κοζάνης και το Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες θα ήθελα να καταθέσω κάποιες γενικότερες σκέψεις για την προνοιακή πολιτική στη χώρα μας και στην περιοχή μας.

Καταρχάς όμως θα ξεκινήσω εκφράζοντας το θαυμασμό μου. Για όλους τους εργαζομένους στο Ειδικό Εργαστήρι και στο Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης – από τους ψυχολόγους και τους κοινωνικούς λειτουργούς ως τους τεχνικούς και τους τεχνίτες κάθε είδους που διδάσκουν στα παιδιά τέχνες ή τα απασχολούν τις ώρες που είναι εκεί. Σε δύσκολες συνθήκες, με ευαισθησία και ευθύνη, με την κοινωνία όχι πάντα σύμμαχο, κάνουν το ακατόρθωτο: βοηθούν τα παιδιά – και τους γονείς τους – να κάνουν μερικά βήματα μπροστά στην κοινωνικοποίηση και την ένταξη.

Αλλά και τον θαυμασμό μου για τα ίδια τα παιδιά. Δεν είναι εύκολη η ζωή τους. Τα περισσότερα αντιλαμβάνονται πολύ καλά την ιδιαιτερότητά τους. Βλέπουν υπερβολικά συχνά την απόρριψη στο πρόσωπο αυτών που διασταυρώνουν στο δρόμο. Μερικές φορές έχουν να αντιμετωπίσουν και την αμηχανία στο ίδιο τους το σπίτι. Όμως προσπαθούν. Και τα καταφέρνουν – άλλος περισσότερο, άλλος λιγότερο ανάλογα με τις δυνατότητες που έχουν. Να κάνουν πράγματα που για τους περισσότερους από εμάς είναι απλές καθημερινές πράξεις αλλά γι αυτούς πριν λίγο καιρό φάνταζαν βουνό. Τα καταφέρνουν να κάνουν ένα βήμα μπροστά – ή απλώς να περνούν λίγο καλύτερα κάθε μέρα.

Και η πολιτεία; Και οι πολιτικές της; Εδώ πρέπει να ομολογήσουμε πως έχουμε δρόμο ακόμη να διανύσουμε. Αυτού του είδους οι προνοιακές δομές στη χώρα μας είναι σχετικά πρόσφατες. Και συχνά δεν καταφέρνουν να κάνουν τα αυτονόητα. Να έχουν για παράδειγμα έναν εγγυημένο προϋπολογισμό, μόνιμο προσωπικό, και την ευελιξία να διαχειρίζονται αποτελεσματικά – με διαφάνεια βέβαια και κοινωνική λογοδοσία πάντα – τα του οίκου τους. Εξαρτώνται από άλλους – τα χρήματα από το εκάστοτε Ευρωπαϊκό Ταμείο, την έγκριση από τη Νομαρχία, κ.ο.κ..

Το μεγάλο πρόβλημα σήμερα είναι πως οι περισσότερες από τις προνοιακές αυτές δομές που λειτουργούν στους δήμους – αλλά και άλλες όπως η «Βοήθεια στο Σπίτι», παιδικοί κια βρεφονηπιακοί σταθμοί, κλπ. – χρηματοδοτούνται από πόρους του Γ’ΚΠΣ και τέλος Ιουνίου του 2007 αυτή η χρηματοδότηση λήγει. Το κόστος μισθοδοσίας των υπαλλήλων σε αυτές αλλά και οι λειτουργικές τους δαπάνες δεν είναι εξασφαλισμένα μετά την ημερομηνία αυτή. Η κυβέρνηση – όπως επισημαίνει και η ΚΕΔΚΕ – έχει αναλάβει τη δέσμευση θέσπισης ενός νέου πλαισίου λειτουργίας των Δομών Κοινωνικής Φροντίδας μέχρι το τέλος Απριλίου 2007, προκειμένου στη συνέχεια να το υποβάλλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να διαπραγματευθεί συνέχεια της χρηματοδότησης. Αυτό όμως το πλαίσιο όχι απλώς δεν υπάρχει σήμερα αλλά δεν είναι ούτε καν σε προετοιμασία.

Πέρα από τις ολιγωρίες της σημερινές κυβέρνησης, υπάρχει ένα ευρύτερο ζήτημα. Πρέπει κάποια στιγμή να αποφασίσουμε ως κοινωνία ότι αυτές οι προνοιακές δομές που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης της χώρας από το ΠΑΣΟΚ μπορεί να ξεκίνησαν μεν με χρηματοδότηση από Ευρωπαϊκούς πόρους αλλά είναι σήμερα αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής φροντίδας που μία σύγχρονη Ευρωπαϊκή κοινωνία πρέπει να παρέχει στους πολίτες της. Και συνεπώς πρέπει να χρηματοδοτούνται από τη γενική φορολογία και άρα να εντάσσονται στον κρατικό προϋπολογισμό, να υλοποιούνται δε όσο πιο κοντά στον πολίτη γίνεται – από την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η σημερινή κατάσταση με την αβεβαιότητα που παράγει – για τα παιδιά, τους γονείς, τους εργαζόμενους – δεν μπορεί να είναι ανεκτή.

Το ΠΑΣΟΚ με τη νέα του προγραμματική πρόταση αυτό ακριβώς επιχειρεί να διασφαλίσει. Βάζει την αποκέντρωση στο επίκεντρο των πολιτικών του. Με την αυτοδιοίκηση να αναλαμβάνει πλήρως την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών όπως οι υπηρεσίες εκπαίδευσης, υγείας, και πρόνοιας. Και για να μπορέσει να το κάνει αποτελεσματικά, δεσμεύεται για μία νέα κατανομή πόρων ανάμεσα στην κρατική διοίκηση και την αυτοδιοίκηση, με την εγγύηση αυτοτελών πόρων όχι μόνο από τον προϋπολογισμό αλλά και από έσοδα φορολογίας σε τοπικό επίπεδο. Αλλά και με την εισαγωγή ενός νέου μοντέλου οικονομικής διαχείρισης των ΟΤΑ και ενός συστήματος αποτελεσματικού οικονομικού και διαχειριστικού έλέγχου. Γιατί αρμοδιότητες, πόροι, και κοινωνική λογοδοσία πάνε μαζί.

* Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ