Το νέο μοντέλο ανάπτυξης – η Ελλάδα, κοινωνία γνώσης και πληροφορίας

Η γνώση και η τεχνολογία μοχλοί ανάπτυξης

Η νέα Χιλιετία βρίσκει τη χώρα μας αντιμέτωπη με ριζικές αλλαγές στη διεθνή οικονομία. Η βιομηχανική εποχή βαίνει προς το τέλος της, και μαζί της τείνει να μειώνεται και ο κεντρικός ρόλος της βαριάς βιομηχανίας, η κρισιμότητα των πρώτων υλών στην παραγωγή, και η πρωτεύουσα σημασία του φτηνού ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού. Στη νέα οικονομία που διαμορφώνεται η γνώση, οι δεξιότητες, η τεχνολογία, η ευελιξία στην παραγωγή και η προσφορά νέων υπηρεσιών αναγνωρίζονται ως οι βασικοί μοχλοί της παραγωγικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης.

Οι σύγχρονες οικονομίες βρίσκονται σε μία φάση μεταλλαγής από βιομηχανικές σε μεταβιομηχανικές, οικονομίες που στηρίζονται ολοένα και περισσότερο στην παραγωγή, διανομή και χρήση γνώσης και πληροφορίας. Η τεχνολογία αποτελεί πλέον τον κύριο υποκινητή της οικονομικής ανάπτυξης. Καινοτόμες δραστηριότητες δημιουργούν νέα ή καλύτερα προϊόντα και υπηρεσίες και αλλάζουν τη διάρθρωση της οικονομίας.

Παγκοσμιοποίηση, ανταγωνισμός και διαρθρωτικές προσαρμογές

Η τεχνολογία και η παγκοσμιοποίηση ενοποιούν τις εθνικές οικονομίες και αλλάζουν τη φύση του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Αυξάνουν την οικονομική αποτελεσματικότητα, δίνουν τη δυνατότητα σε μικρότερες χώρες όπως η Ελλάδα να συμμετάσχουν ισότιμα στις διεθνείς αγορές, βελτιώνουν την ποιότητα προϊόντων και υπηρεσιών, αναβαθμίζουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, μεταμορφώνουν παραδοσιακούς κλάδους της οικονομίας. Οι ανταγωνιστικές πιέσεις που φέρνει η παγκοσμιοποίηση αυξάνουν τις επενδύσεις, οδηγούν σε μεγαλύτερους ρυθμούς ανάπτυξης και υψηλότερα εισοδήματα.

Όμως, η παγκοσμιοποίηση αυξάνει και τις πιέσεις για προσαρμογή και αναδιάρθρωση των οικονομιών, πιέσεις οι οποίες μπορεί να θίξουν ανειδίκευτους εργάτες όσο και επιχειρήσεις και βιομηχανίες ευάλωτες στον διεθνή ανταγωνισμό. Ωστόσο, τα οφέλη για τις οικονομίες και τις κοινωνίες στην ψηφιακή εποχή ανήκουν στους πρωτοπόρους, και οι πιο επιτυχημένες εθνικές στρατηγικές είναι εκείνες όπου οι πολιτικές για μια ανοιχτή και ανταγωνιστική οικονομία στηρίζονται στην αποδοχή της αναγκαιότητας για προσαρμοστικότητα και στην ευρεία συναίνεση για αλλαγή.

Νέα πραγματικότητα, νέες πολιτικές

Σε αυτό το ταχύτατα εξελισσόμενο σκηνικό, χρειαζόμαστε νέες πολιτικές και νέες προσεγγίσεις, προσαρμοσμένες στα νέα δεδομένα. Απαιτούνται ρήξεις με παρωχημένες πολιτικές και νέα εργαλεία παρέμβασης σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από την ανάγκη καλύτερης συνεργασίας ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα.

Βασικό στοιχείο της νέας πραγματικότητας είναι ο νέος ρόλος του κράτους και η γενικότερη επανεκτίμηση του ρόλου του στις σύγχρονες, στηριγμένες στη γνώση, παγκόσμιες οικονομίες. Ο ιδιωτικός τομέας, και σε μεγάλο βαθμό οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, είναι η κύρια πηγή δημιουργίας πλούτου αλλά και απασχόλησης στην οικονομία. Γι’ αυτό και η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, η δημιουργία των συνθηκών εκείνων που ευνοούν τη δημιουργία και την άνθηση νέων επιχειρήσεων και επιχειρηματικών πρωτοβουλιών, είναι πρωταρχική ανάγκη.

Ο ρόλος του κράτους παραμένει εξαιρετικά σημαντικός στο νέο περιβάλλον, αλλά είναι και διαφορετικός από το παρελθόν. Είναι αυτός του κράτους-επιτελείου, που προωθεί προσαρμογές στην οικονομία και την κοινωνία, διαφυλάσσει τον ανταγωνισμό στις αγορές, ενισχύει την καινοτομία και την έρευνα, επενδύει στο ανθρώπινο δυναμικό, διαφυλάσσει τα συμφέροντα των εργαζομένων και τα δικαιώματα των πολιτών, νοιάζεται για τους άνεργους και τη γενιά που έρχεται. Το κράτος υπάρχει όπου χρειάζεται κι όχι όπου μπορεί.

Στόχοι και πλαίσιο δράσης

Η ανάπτυξη και η ανταγωνιστικότητα βασίζονται πλέον σήμερα στην αφομοίωση και χρήση νέων τεχνολογιών. Τα κέρδη ανήκουν στους πρωτοπόρους: οι επιχειρήσεις και τα κράτη που θα αξιοποιήσουν τα νέα εργαλεία παραγωγής θα αποκομίσουν και τα περισσότερα οφέλη. Χρειάζεται συνεπώς δράση και από την πολιτεία και από τον ιδιωτικό τομέα για να μετατρέψουμε τον κίνδυνο της τεχνολογικής ανεργίας και παρακμής σε ευκαιρία για πλήρη απασχόληση και ευημερία. Η δράση πρέπει να βασίζεται στην υποδομή νέων τεχνολογιών για την ανάπτυξη του εμπορίου και της βιομηχανίας. Η υποδομή αυτή δίνει τη δυνατότητα για αναβάθμιση των επιχειρήσεων, ως προς την προστιθέμενη αξία που προσφέρουν και τη διασύνδεση με τις νέες διεθνείς αγορές για τη διάθεση των αγαθών και των υπηρεσιών τους.

Στόχοι μας είναι:

	Η ενίσχυση της οικονομικής μηχανής αξιοποιώντας την πληροφορία ως καθοριστικό παράγοντα στην παραγωγή και προσφέροντας σε πολλούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας την ώθηση για να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους και να αναβαθμίσουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους
	Η ανάδειξη της Ελλάδας σε σύγχρονο, διεθνές εμπορικό κέντρο αξιοποιώντας το ηλεκτρονικό εμπόριο για την ανταλλαγή αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίου, πληροφορίας και τεχνογνωσίας
	Η ενθάρρυνση της έρευνας και της καινοτομίας, θεμέλιο για τη δημιουργία νέων προϊόντων και υπηρεσιών στην Κοινωνία της Πληροφορίας.

Ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και στήριξη της ανταγωνιστικότητας των Ελληνικών επιχειρήσεων

Η δημιουργία νέων επιχειρήσεων βασισμένων στις νέες τεχνολογίες και η προώθηση της επιχειρηματικότητας γενικότερα αποτελούν κλειδιά για την ανανέωση του βιομηχανικού ιστού. Η είσοδος νέων εταιριών στην αγορά είναι στο επίκεντρο των δυναμικών και ανταγωνιστικών οικονομιών, όπου η πλειοψηφία των νέων προϊόντων και υπηρεσιών και των νέων θέσεων εργασίας δημιουργούνται σε νέες επιχειρήσεις.

Για τη διευκόλυνση της δημιουργίας δυναμικών επιχειρήσεων βασισμένων στην τεχνολογία, και γενικότερα για την αναδιάρθρωση του παραγωγικού ιστού, η πολιτική μας επικεντρώνεται σε σειρά παρεμβάσεων με ρυθμιστικό και επενδυτικό χαρακτήρα:

	Ειδικά κίνητρα για δημιουργία και ανάπτυξη επιχειρήσεων που βασίζονται στην ηλεκτρονική πληροφορία για την παροχή σχετικών προϊόντων και υπηρεσιών.
	Διαρθρωτικές παρεμβάσεις στις αγορές εργασίας, προϊόντων και υπηρεσιών, με την απλοποίηση διαδικασιών για την ίδρυση νέων εταιριών και την μείωση των φραγμών εισόδου τους στην αγορά.
	Καλύτερη χρηματοδότηση νέων εταιρειών με επιχειρηματικά κεφάλαια υψηλού κινδύνου (venture capital funds)
	Προσέλκυση ξένων επενδύσεων υψηλού τεχνολογικού περιεχομένου καθώς επίσης και περιφερειακών κέντρων εξειδίκευσης

Οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας αποτελούν πλέον κλειδί και προϋπόθεση για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Μειώνουν το χρόνο του κύκλου παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών, βελτιώνουν την ποιότητα και τη χρονική απόκριση, προκαλούν νέους τρόπους προώθησης των προϊόντων και εξυπηρέτησης των πελατών. Στο πλαίσιο αυτό, η ποιότητα, η εφευρετικότητα και η ευελιξία του ανθρώπινου δυναμικού αναδεικνύονται ως κυρίαρχος παράγοντας επιτυχίας.

Για τις Ελληνικές επιχειρήσεις, η πληροφορική και οι τηλεπικοινωνίες δικτύου περιορίζουν τα μειονεκτήματα του μικρού μεγέθους και της απόστασης από τα κέντρα αποφάσεων και τις αγορές και τους δίνουν νέες δυνατότητες πρόσβασης και ένταξης στην παγκόσμια αγορά. Για τη στήριξη της ανταγωνιστικότητάς τους στο νέο περιβάλλον, η πολιτική μας εστιάζεται σε σειρά παρεμβάσεων:

	Κίνητρα για την εισαγωγή και εκμετάλλευση καινοτόμων εφαρμογών πληροφορικής στην μεταποίηση και τις υπηρεσίες και για τη δημιουργία ηλεκτρονικού περιεχομένου
	Μέτρα για καλύτερη διασύνδεση του εκπαιδευτικού συστήματος και των επιχειρήσεων για αποτελεσματικότερη εξειδικευμένη εκπαίδευση και πιο ορθολογιστική αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού.
	Πρωτοβουλίες μόνιμης υποστήριξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε θέματα ενημέρωσης και πληροφόρησης, τεχνογνωσίας, ανθρώπινων πόρων και επενδύσεων για την εισαγωγή και χρήση των νέων τεχνολογιών
	Ειδικά κίνητρα για τις κλαδικές συνενώσεις μικρομεσαίων επιχειρήσεων μέσω δικτύου (virtual clusters) για την ανάπτυξη κοινών επιχειρηματικών διαδικασιών και τη δημιουργία ιδεατών επιχειρήσεων (virtual enterprises)
	Απλοποίηση και αυτοματοποίηση των συναλλαγών των επιχειρήσεων με τους δημόσιους οργανισμούς με τη χρήση Internet, Infokiosks, Smart Cards κλπ. αλλά και ανάπτυξη ηλεκτρονικών δημόσιων προμηθειών έτσι ώστε σε 5 χρόνια οι σημαντικότερες και πιο χρονοβόρες συναλλαγές να γίνονται ηλεκτρονικά προσκομίζοντας σημαντικά οφέλη στις επιχειρήσεις και στο δημόσιο.

Ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου

Το ηλεκτρονικό εμπόριο δίνει τη δυνατότητα να εκτελούνται συναλλαγές με τη χρήση υπολογιστών και τεχνολογιών δικτυακής υποδομής. Η ραγδαία ανάπτυξή του διεθνώς δημιουργεί μία «παγκόσμια αγορά», αλλάζει ισορροπίες και καταρρίπτει μέχρι τώρα απαραβίαστους κανόνες για το παγκόσμιο εμπόριο. Χώρες που μέχρι πρόσφατα βρίσκονταν στη σκιά άλλων ισχυρότερων κρατών απέκτησαν σημαντικά στρατηγικά πλεονεκτήματα εκμεταλλευόμενες τις δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας.

Το όραμα που διέπει τη δέσμευση των δράσεων για το ηλεκτρονικό εμπόριο στοχεύει στην ανάδειξη της Ελλάδας σε ισότιμο και ισχυρό εταίρο του σύγχρονου διεθνούς εμπορικού περιβάλλοντος. Η ορθολογιστική χρήση των τεχνολογιών και των πρακτικών του ηλεκτρονικού εμπορίου μπορεί να οδηγήσει στην επίτευξη στρατηγικών και ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων για τις ελληνικές επιχειρήσεις, με συνέπεια την αύξηση της παραγωγικότητας και της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της χώρας.

Για να ωφεληθεί η κοινωνία συνολικά από τις ευκαιρίες που δημιουργεί το ηλεκτρονικό εμπόριο χρειάζεται πλαίσιο πολιτικής που θα κατευθύνει και θα διευκολύνει την ανάπτυξή του. Οι κύριοι άξονες της πολιτικής μας συνοψίζονται στα εξής:

Δημιουργία του κατάλληλου θεσμικού και κανονιστικού πλαισίου για την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου, με νομοθετικές πρωτοβουλίες για την κατοχύρωση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, με μέτρα για την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα συναλλαγών και δεδομένων και για την προστασία των καταναλωτών, και με πρωτοβουλίες για την αύξηση των δυνατοτήτων πρόσβασης και χρήσης των υποδομών πληροφορικής και επικοινωνίας.

Υποβοήθηση της εισαγωγής και της αξιοποίησης εφαρμογών ηλεκτρονικού εμπορίου σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, με την ενίσχυση της δημιουργίας δικτύων “εικονικών επιχειρήσεων” (virtual enterprises), τοπικών ηλεκτρονικών αγορών για καλύτερη συμμετοχή των τοπικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο παγκόσμιο εμπορικό περιβάλλον, κέντρων διευκόλυνσης του ηλεκτρονικού εμπορίου που θα παρέχουν υπηρεσίες διακίνησης, πιστοποίησης και φύλαξης ηλεκτρονικών μηνυμάτων και συναλλαγών, καθώς και υποδομής ηλεκτρονικών διαμετακομιστικών εμπορικών κέντρων που θα δώσει τη δυνατότητα στην Ελλάδα να παίξει σημαντικό ρόλο σαν διεθνές εμπορικό κέντρο για την ευρύτερη περιοχή.

Ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας

Η πολιτική για την καινοτομία μιας χώρας όπως η Ελλάδα, φιλοδοξεί μέσα από την ανάπτυξη της επιστημονικής έρευνας να προωθήσει ισόρροπα την δημιουργία γνώσης αλλά συγχρόνως να συμβάλει ουσιαστικά στην αύξηση της παραγωγικότητας της οικονομίας και στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής του πολίτη.

Για την επίτευξη του διπλού αυτού στόχου, η πολιτική μας στοχεύει παράλληλα στην αναβάθμιση της ποιότητας του Ελληνικού ερευνητικού δυναμικού ώστε να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητά του, στην αναβάθμιση των υποδομών των υπαρχόντων ερευνητικών κέντρων και η δημιουργία νέων σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές για ισόρροπη ανάπτυξη, αλλά και στη δημιουργία των συνθηκών για τη καλύτερη αξιοποίηση των ερευνητικών-καινοτομικών έργων, με την επίτευξη καλύτερης συνεργασίας ανάμεσα στην ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα και τον ιδιωτικό τομέα. Συγκεκριμένα, ήδη υλοποιούνται ή σχεδιάζονται δράσεις προς τις εξής κατευθύνσεις:

	Στήριξη της βασικής έρευνας και αναδιάρθρωση της δομής της, με στόχο την εστίαση και την επιδίωξη διεθνών συνεργασιών και «κριτικής μάζας».
	Αναβάθμιση της ποιότητας του Ελληνικού ερευνητικού δυναμικού, αλλά και εμβολιασμός του παραγωγικού τομέα με ικανά στελέχη, μέσω πρωτοβουλιών όπως τα ανθρώπινα δίκτυα διάδοσης επιστημονικής και τεχνολογικής γνώσης.
	Στήριξη ερευνητικών κοινοπραξιών βιομηχανικής ανάπτυξης όπου συνεργάζονται σε μεγάλα έργα ιδιωτικοί φορείς με ερευνητικές ομάδες για την επίλυση πολύπλοκων ερευνητικών προβλημάτων που παρουσιάζουν όμως και οικονομική σημασία
	Ενίσχυση της σύνδεσης έρευνας και παραγωγής μέσω της ανάπτυξης γραφείων διαμεσολάβησης ΑΕΙ και ερευνητικών κέντρων με τις επιχειρήσεις, της ενίσχυσης της υποδομής εργαστηρίων παροχής υπηρεσιών και μέσω της χορήγησης ειδικών κινήτρων σε επιχειρήσεις και ερευνητικούς φορείς
	Εμπορική αξιοποίηση καινοτόμων προϊόντων/υπηρεσιών μέσω της από κοινού (ερευνητικών κέντρων και εταιρειών) αξιοποίησής τους (εμπορική εκμετάλλευση, κοινές επιχειρήσεις), αλλά και παροχή κινήτρων για τη δημιουργία εταιρειών «spin-off» για την εκμετάλλευση ερευνητικών καινοτόμων αποτελεσμάτων.