Το νέο τοπίο ανάπτυξης

Μπαίνουμε σε μία νέα εποχή. Η βιομηχανική εποχή βαίνει προς το τέλος της, και στη νέα οικονομία που διαμορφώνεται η γνώση, οι δεξιότητες, η τεχνολογία, η ευελιξία στην παραγωγή, η ανάδειξη νέων βιομηχανιών, προϊόντων και υπηρεσιών είναι οι βασικοί μοχλοί της οικονομικής ανάπτυξης. Η ανταγωνιστικότητα μίας οικονομίας στις παγκόσμιες αγορές, η ικανότητά της να παράγει πλούτο και νέες θέσεις εργασίας εξαρτάται όλο και περισσότερο από το πόσο αποτελεσματικά αναπτύσσει νέα προϊόντα και υπηρεσίες και ενσωματώνει τις νέες τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας σε όλο τον παραγωγικό ιστό.

Η τεχνολογία και η παγκοσμιοποίηση αλλάζουν τη φύση του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Δίνουν τη δυνατότητα σε μικρότερες χώρες όπως η Ελλάδα να συμμετάσχουν ισότιμα στις διεθνείς αγορές, βελτιώνουν την ποιότητα προϊόντων και υπηρεσιών, αναβαθμίζουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, μεταμορφώνουν παραδοσιακούς κλάδους. Παράλληλα όμως, αυξάνονται και οι πιέσεις για προσαρμογή και αναδιάρθρωση των οικονομιών, πιέσεις οι οποίες θίγουν εργαζόμενους όσο και επιχειρήσεις ευάλωτες στον διεθνή ανταγωνισμό.

Οι αλλαγές αυτές δεν περιορίζονται στην οικονομική σφαίρα. Οι ίδιες οι κοινωνίες των αναπτυγμένων χωρών σταδιακά μετασχηματίζονται από τη διάδοση των νέων τεχνολογιών αλλά και από τη δημιουργία παγκόσμιων αγορών. Εμφανίζονται νέα εργασιακά πρότυπα, νέες καταναλωτικές συνήθειες, και νέες κοινωνικές συμπεριφορές. Εμφανίζονται επίσης όμως και προβλήματα χρόνιας ανεργίας, προβλήματα απαξίωσης των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, κίνδυνοι νέων κοινωνικών αποκλεισμών, αλλά και κίνδυνοι για τα δικαιώματα των πολιτών στη νέα ψηφιακή εποχή.

Μπροστά σε αυτές τις προκλήσεις της νέας εποχής, ποιες είναι οι πολιτικές που χρειάζονται για να μπορέσει η χώρα μας να προετοιμαστεί για να συμμετάσχει ισότιμα; Για να μπορέσει να καρπωθεί τα αναμφισβήτητα σημαντικά οφέλη, αλλά ταυτόχρονα και να περιορίσει τους κινδύνους;

Ο νέος ρόλος του κράτους

Τα οφέλη για τις οικονομίες και τις κοινωνίες στη νέα εποχή ανήκουν στους πρωτοπόρους. Χρειαζόμαστε συνεπώς νέες προσεγγίσεις, προσαρμοσμένες στα νέα δεδομένα. Χρειάζονται ρήξεις με παρωχημένες πολιτικές και νέα εργαλεία παρέμβασης. Απαιτούνται πολιτικές για τη δημιουργία ανοιχτής και ανταγωνιστικής οικονομίας, στηριγμένης στην αποδοχή της αναγκαιότητας για προσαρμοστικότητα, στην συναίνεση για αλλαγή και στην κοινωνική συνοχή.

Βασικό στοιχείο της νέας πραγματικότητας είναι ο νέος ρόλος του κράτους σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από την ανάγκη καλύτερης συνεργασίας ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Ο ιδιωτικός τομέας, και σε μεγάλο βαθμό οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, είναι η κύρια πηγή δημιουργίας πλούτου αλλά και απασχόλησης. Γι’ αυτό και η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, η δημιουργία των συνθηκών εκείνων που ευνοούν τη δημιουργία και την άνθηση νέων επιχειρηματικών πρωτοβουλιών, είναι πρωταρχική ανάγκη.

Ο ρόλος του κράτους παραμένει εξαιρετικά σημαντικός στο νέο περιβάλλον, αλλά είναι και διαφορετικός από το παρελθόν. Είναι αυτός του κράτους-επιτελείου, που προωθεί προσαρμογές στην οικονομία και την κοινωνία, διαφυλάσσει τον ανταγωνισμό στις αγορές, ενισχύει την καινοτομία και την έρευνα, επενδύει στο ανθρώπινο δυναμικό, διαφυλάσσει τα συμφέροντα των εργαζομένων και τα δικαιώματα των πολιτών, νοιάζεται για τους άνεργους και τη γενιά που έρχεται.

Τα τελευταία χρόνια έχουν μπει οι βάσεις για αυτό το νέο ρόλο του κράτους. Το πρόγραμμα διαρθρωτικών αλλαγών, οι μετοχοποιήσεις και ιδιωτικοποιήσεις, οι νέες πολιτικές για τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας αλλά και της επιχειρηματικότητας γενικότερα, οι νέες κανονιστικές ρυθμίσεις για τη λειτουργία αγορών που σταδιακά απελευθερώνονται όπως αυτές των τηλεπικοινωνιών και της ηλεκτρικής ενέργειας, τα νέα προγράμματα κατάρτισης, είναι όλα βήματα προς την κατεύθυνση της δημιουργίας μίας σύγχρονης ανταγωνιστικής οικονομίας, ικανής να αντεπεξέλθει στις αυριανές προκλήσεις.

Ο κεντρικός ρόλος του ανθρώπινου δυναμικού

Η βασική πηγή πλούτου και το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της χώρας μας είναι το ανθρώπινο δυναμικό της. Η νέα οικονομία απαιτεί γνώσεις και εξειδίκευση. Κυρίως όμως βασίζεται στο πνεύμα πρωτοβουλίας, την ευελιξία, τη δυνατότητα δημιουργικής προσαρμογής στις συνθήκες που μεταβάλλονται ραγδαία. Κινητήρια δύναμη είναι οι δυνατότητες του κάθε εργαζόμενου, η φαντασία του, η εφευρετικότητά του, το μεράκι του.

Στη νέα εποχή, η τεχνολογία μεταβάλλει τη φύση της εργασίας. Το σύστημα απασχόλησης που βασιζόταν στη μαζική παραγωγή με ένα μόνο επαγγελματικό προσόν, δεν υπάρχει πλέον. Η γνώση διαδραματίζει πια ζωτικό ρόλο στην αναμόρφωση και στην οργάνωση της εργασίας, δημιουργώντας μια οικονομία βασισμένη στα επαγγελματικά προσόντα και την προσαρμοστικότητα. Έτσι βλέπουμε ότι η αύξηση σε θέσεις εργασίας είναι μεγαλύτερη στις χώρες που έχουν επενδύσει περισσότερο στην εφαρμογή νέων τεχνολογιών και την ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού με νέες δεξιότητες, ικανό να αντεπεξέλθει στην νέα ζήτηση και τις εργασιακές θέσεις που δημιουργούνται από τις εφαρμογές νέων τεχνολογιών σε όλο και περισσότερους τομείς της οικονομίας.

Όσο αυξάνεται το κατώφλι δεξιοτήτων, όσο οι θέσεις εργασίας για εργαζομένους με χαμηλή ειδίκευση γίνονται σπανιότερες, όσο τα ποσοστά ανεργίας των νέων παραμένουν υψηλά και διευρύνονται οι διαφορές αποδοχών ανάλογα με την εκπαίδευση, τόσο γίνεται αναγκαία η προσαρμοστικότητα. Γι’αυτό και ησημερινή πολιτική για την απασχόληση και την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού συνδυάζει πρωτοβουλίες για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας σε αναδυόμενους τομείς και επαγγέλματα σε ζήτηση με σειρά νέων προγραμμάτων κατάρτισης και δια βίου μάθησης. που απευθύνονται σε ανέργους αλλά και σε εργαζόμενους των οποίων η θέση είναι επισφαλής εξαιτίας της έλλειψης πρόσβασης σε δυνατότητες κατάρτισης.

Για μία νέα σχέση κράτους-πολίτη

Το νέο τοπίο ανάπτυξης προϋποθέτει και μία νέα σχέση κράτους-πολίτη αλλά και τη διαφύλαξη και ενίσχυση των δικαιωμάτων των πολιτών. Οι νέες τεχνολογίες θα παίξουν σημαντικό ρόλο για τη επίτευξη αυτού του στόχου. Αποτελούν σημαντικό εργαλείο για την δημιουργία σύγχρονου δημοκρατικού κράτους, με τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης, τη βελτίωση των σχέσεων κράτους και πολίτη, και την ενδυνάμωση των δημοκρατικών θεσμών.

Στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, η Δημόσια Διοίκηση έχει την υποχρέωση να παρέχει στους πολίτες και στις επιχειρήσεις υπηρεσίες υψηλής ποιότητας, σε σύντομο χρόνο και με το μικρότερο δυνατό κόστος. Οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών προσφέρουν τα απαραίτητα εργαλεία για την επίτευξη αυτού του σκοπού, ενώ ταυτόχρονα διευκολύνουν τη λειτουργία της Δημόσιας Διοίκησης σε πλαίσιο διαφάνειας και δημοκρατικής συμμετοχής.

Οι νέες τεχνολογίες είναι όμως γενικότερα και ένας σημαντικός μοχλός απελευθέρωσης των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Τα «νέα μέσα» δίνουν απεριόριστη πρόσβαση στη γνώση και στην παγκόσμια ανταλλαγή της πληροφορίας και των ιδεών. Η Κοινωνία της Πληροφορίας που διαμορφώνεται πάνω στη βάση των τεχνολογιών της πληροφορίας και των νέων δικτύων επικοινωνίας όπως το Internet δεν είναι απλά ένα τεχνολογικό ή οικονομικό φαινόμενο. Είναι νέα μορφή οργάνωσης της κοινωνίας και της ζωής.

Σε αυτό το νέο τοπίο ανάπτυξης δεν πρέπει να οδηγηθούμε σε ανισότητες και αναλφαβητισμούς και σε διάκριση των πολιτών σε αυτούς που έχουν πρόσβαση στη γνώση και στην πληροφορία και σε πληροφοριακά πληβείους. Πρέπει αντίθετα να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες που δίνουν οι νέες τεχνολογίες ώστε να εξασφαλίσουμε την ισότητα των ευκαιριών και το δικαίωμα του καθένα να έχει πρόσβαση στην τεχνολογία, στα νέα μέσα, στις νέες ευκαιρίες που ανοίγονται. Αυτό προϋποθέτει τη δυναμική είσοδο των υπολογιστών, των πολυμέσων και του Internet στα σχολεία μας αλλά και γενικότερα τη διεύρυνση της επιμόρφωσης και της εξοικείωσης των πολιτών με τη γνώση, την κατανόηση και τη χρήση των νέων τεχνολογιών και υπηρεσιών επικοινωνίας και πληροφόρησης. Η χώρα μας βρίσκεται σε μια από τις σπάνιες στιγμές της ιστορίας της όπου οι επιλογές μας θα σημάνουν την περιθωριοποίηση μας ή την ισότιμη συμμετοχή μας στη νέα εποχή που δημιουργείται ταχύτατα. Με την πολιτική των τελευταίων χρόνων και τις κατακτήσεις στο οικονομικό και το κοινωνικό πεδίο έχουν δημιουργηθεί οι προϋποθέσεις για να μπορέσει η Ελλάδα να αναβαθμίσει τη θέση της στην παγκόσμια οικονομία και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των πολιτών της. Δεν έχουμε δικαίωμα να μην αξιοποιήσουμε αυτή τη ευκαιρία.