Και τώρα τι; Από την ήττα στην ανασυγκρότηση

Γιατί χάσαμε

Εκ των υστέρων είναι φανερό ότι αυτές οι εκλογές δύσκολα θα μπορούσαν να κερδηθούν. Η κούραση, ο συσσωρευμένος θυμός του εκλογικού σώματος ήταν δύσκολο να ξεπεραστούν από την προσδοκία του νέου και την προσπάθεια υπέρβασης, όπως αυτή εκφράστηκε από την αλλαγή ηγεσίας στο ΠΑΣΟΚ.

Παράλληλα η ΝΔ κατάφερε με μεγάλη συνέπεια και επιμονή να προβάλει έναν μετριοπαθή, καθησυχαστικό πολιτικό λόγο, κάνοντας έτσι την επιλογή της από το εκλογικό σώμα επιλογή χαμηλού ρίσκου και ακυρώνοντας την προσπάθεια του ΠΑΣΟΚ να θέσει διλήμματα.

Στην ψήφο του πολίτη, επικράτησε η λογική του αυτονόητου στα μεγάλα επιτεύγματα της τελευταίας 10ετίας. Δεν πιστωθήκαμε όλα όσα – μεγάλα και σημαντικά - κάναμε, χρεωθήκαμε όμως στο ακέραιο τις υστερήσεις και τα λάθη μας.

Πληρώσαμε το γεγονός ότι η πρωτόγνωρη ανάπτυξη στη χώρα δεν βιώνεται από όλους και σε όλη την επικράτεια. Πληρώσαμε την καθημερινή λειτουργία μίας δημόσιας διοίκησης που παρά την πρόοδό της, εγγράφεται στο συλλογικό υποσυνείδητο ως αναποτελεσματική, προσβλητική για ένα σύγχρονο Ευρωπαϊκό κράτος, και βαθιά διεφθαρμένη.

Πληρώσαμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που είναι ακόμα δέσμιο σε ξεπερασμένες λογικές, και ένα σύστημα υγείας στο οποίο συνυπάρχουν τα νέα νοσοκομεία, με την γενική αίσθηση ότι το φακελάκι είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.

Πληρώσαμε και τον απόηχο συγκεκριμένων πολιτικών: τη μεταφορά πλούτου που βίωσαν όσοι (καλώς ή κακώς) έπαιξαν και έχασαν στο Χρηματιστήριο, την αίσθηση φορολογικών επιδρομών στους μικρομεσαίους, την πρώτη αποτυχημένη ασφαλιστική μεταρρύθμιση.

Πάνω από όλα όμως πληρώσαμε συμπεριφορές: όχι μόνο στην κεντρική πολιτική σκηνή και στη διοίκηση, αλλά, κυρίως, από τα 50-100 στελέχη μας σε κάθε νομό (πολυθεσίτες, βολεμένοι, εμφανώς διαπλεκόμενοι) τους οποίους η κάθε τοπική κοινωνία γνωρίζει προσωπικά, και θέλησε να τιμωρήσει παραδειγματικά.

Η μάχη χάθηκε στον μεσαίο χώρο, στους ελεύθερους επαγγελματίες και στους μικρομεσαίους. Αντί για φυσικοί μας σύμμαχοι σε μία δυναμική πορεία για την Ελλάδα, έγειραν την πλάστιγγα αλλού. Παράλληλα δεν καταφέραμε να καθησυχάσουμε τους φόβους των τμημάτων του πληθυσμού που αγωνιούν για το μέλλον: άνεργοι, αγρότες, χαμηλοσυνταξιούχοι, νοικοκυρές.

Το τελικό αποτέλεσμα διαμορφώθηκε και από συγκυρίες και κινήσεις της προεκλογικής περιόδου: την ανακοπή της ανοδικής πορείας μετά την αλλαγή ηγεσίας με το επεισόδιο της τροπολογίας, τη δυσκολία εύρεσης της σωστής ισορροπίας ανάμεσα στην προβολή του έργου και του αιτήματος για ένα «νέο ξεκίνημα», την αμφίπλευρη διεύρυνση που δημιούργησε σημαντικά προβλήματα σε πολλούς ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, αλλά και από τις δυσκολίες συντονισμού και δημιουργίας μίας δεμένης καμπάνιας, όπως και από την αλλαγή πλεύσης την τελευταία εβδομάδα προς έναν πιο παραδοσιακό και αντιπαραθετικό πολιτικό λόγο που απλώς επικύρωσε στο μυαλό πολλών ψηφοφόρων την επιλογή της ΝΔ.

Και τώρα τι; Τα επόμενα βήματα

Μαθαίνοντας να κάνουμε αντιπολίτευση

Δεν είναι παράξενο που ένα κόμμα στην εξουσία για 10 συνεχή χρόνια δυσκολεύεται στην αρχή στο να μάθει να ασκεί αντιπολίτευση. Τα ίδια όμως τα πρώτα δείγματα γραφής της κυβέρνησης ΝΔ – μετριοπάθεια, ήπιοι τόνοι, αλλά και ακινησία και σημαντικά λάθη σε κρίσιμους τομείς - δείχνουν και το στίγμα της αντιπολιτευτικής τακτικής που πρέπει να ακολουθήσει το ΠΑΣΟΚ: έμφαση στη στοιχειοθετημένη κριτική, σθεναρή υπεράσπιση του έργου που έχει γίνει, προβολή εναλλακτικών προτάσεων σε κάθε τομέα.

Υπάρχουν προνομιακά πεδία για αντιπαράθεση: στην οικονομία, σε συνέχεια της θρυλούμενης δημοσιονομικής απογραφής, η εκτίναξη των ελλειμμάτων κοντά στο 3% θα δώσει στην κυβέρνηση άλλοθι για την αθέτηση υποσχέσεων. Στην αγορά εργασίας, μία πιθανή ανακοπή του ρυθμού μείωσης της ανεργίας δίνει χώρο για τις προτάσεις του ΠΑΣΟΚ. Στη δημόσια διοίκηση, ο τρόπος χειρισμού της υπόθεσης των συμβασιούχων επιτρέπει στο ΠΑΣΟΚ να μιλήσει για ασυνέπεια και εκμετάλλευση.

Οι ευρωεκλογές του Ιουνίου

Είναι σαφές ότι οι ευρωεκλογές του Ιουνίου είναι ο επόμενος δύσκολος «πολιτικός κάβος». Σπάνια οι πολίτες τιμωρούν μία κυβέρνηση με τρεις μόνο μήνες ζωής. Αντίθετα, συνήθως επιβεβαιώνουν την ψήφο τους. Επιπρόσθετα, η ψήφος στις ευρωεκλογές είναι παραδοσιακά χαλαρή, πριμοδοτώντας τα μικρότερα κόμματα. ¶ρα αποτελεί μεγάλη προτεραιότητα η προετοιμασία της εκλογικής αναμέτρησης του Ιουνίου με στόχο τη μείωση της εκλογικής διαφοράς του Μαρτίου.

Σε αυτήν την κατεύθυνση το ΠΑΣΟΚ έχει ένα βασικό πλεονέκτημα: οι πολιτικές που ακολούθησε στα ευρωπαϊκά θέματα έχουν καταξιωθεί, με μία πετυχημένη Προεδρία, ενώ έχει πολλά στελέχη με πολύ καλή γνώση διαδικασιών και θεμάτων.

Η ΝΔ θα επιχειρήσει να υποβαθμίσει στο διάλογο τα ευρύτερα θέματα της ΕΕ (διεύρυνση, Σύνταγμα, άμυνα), ενώ θα αναδείξει θέματα που προσφέρουν πεδίο αντιπαράθεσης: η σύγκλιση (πως και με ποιους ρυθμούς την πετυχαίνουμε), η περιφερειακή συνοχή (διαχείριση/καθυστέρηση στο Γ’ΚΠΣ), κοινωνικά ζητήματα (φτώχεια, συντάξεις, σύστημα υγείας), θέματα διοίκησης (διαφθορά), κλπ.

Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να απαντήσει με δύο τρόπους. Πρώτον, οργανώνοντας από τώρα έναν εκλογικό αγώνα με σαφή στόχευση, καθαρούς ρόλους, προσπαθώντας να πείσει τους πολίτες ότι στη νέα μεγάλη Ευρώπη έχει και την εμπειρία αλλά και τις καλύτερες προτάσεις για να εκπροσωπήσει τα συμφέροντα της χώρας. Δεύτερον, με ένα ευροψηφοδέλτιο που απαρτίζεται από άτομα με ευρωπαϊκή εμπειρία, γνώση στα διάφορα θεματικά αντικείμενα (από εξωτερικές σχέσεις έως οικονομία, κοινωνικά, κλπ.), μία νέα ομάδα που σηματοδοτεί την ανανέωση.

Πρέπει να «διαλύσουμε το μαγαζί»; Δημιουργώντας ένα νέο κόμμα

Το αίτημα για ανανέωση στο ΠΑΣΟΚ είναι καθολικό και επείγον, ακόμα και αν οι παράμετροί του δεν είναι πάντα σαφείς. Οι προσδοκίες είναι τεράστιες και δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να διαψευσθούν. Υπάρχει ένα πολύ μεγάλο ανθρώπινο δυναμικό στο χώρο της ευρύτερης δημοκρατικής παράταξης που εκφράστηκε με την ψήφο του στην εκλογή του Προέδρου και που τώρα περιμένει τις ευκαιρίες για να συμμετάσχει ενεργά. Όλοι αυτοί χρειάζονται όμως στήριξη και ενθάρρυνση, και εγγυήσεις ότι δεν εμπλέκονται σε ένα «στημένο παιχνίδι» που εξακολουθεί να παίζεται αποκλειστικά από τους παλιούς παίκτες και με τους παλιούς κανόνες.

Πολιτικό στίγμα και ιδεολογία. Από την αλλαγή ηγεσίας στο ΠΑΣΟΚ ξεκίνησε μία προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του πολιτικού σκηνικού στη χώρα μας η οποία σήμερα έχει μείνει μετέωρη. Η ουσία της είναι η δημιουργία ενός πλειοψηφικού ρεύματος στον ευρύτερο χώρο του κεντροαριστεράς, της σύγχρονης Ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, με «κορμό» το ΠΑΣΟΚ και συμμέτοχους όλους όσους πιστεύουν στην ανάγκη τομών και μεταρρυθμίσεων. Αυτή η πολιτική και ιδεολογική μετεξέλιξη του ΠΑΣΟΚ πρέπει να συνεχιστεί. Με διάλογο και συνθέσεις, αλλά αποφασιστικά και χωρίς πισωγυρίσματα.

Πέρα από το πολιτικό στίγμα όμως, παραμένουν ανοιχτά πολλά ζητήματα και διλήμματα: αλλαγή συμβόλων και ονόματος στην προσπάθεια δημιουργίας της «μεγάλης δημοκρατικής παράταξης» ή ισχυροποίηση της (ανανεωμένης) ταυτότητας του ΠΑΣΟΚ; Δημιουργία ενός συνασπισμού όπως η Ιταλική «Ελιά», αναβάπτιση όπως οι Εργατικοί στην Αγγλία, σταδιακές προσαρμογές όπως στους Γάλλους Σοσιαλιστές και το Γερμανικό SPD? Η κατεύθυνση δεν είναι προφανής και πρέπει να προκύψει από σοβαρό διάλογο με τα μέλη και με την κοινωνία.

Αναδιοργάνωση. Ανανέωση χωρίς νέες δομές και οργάνωση δεν νοείται. Η εσωτερική αναδιοργάνωση ή επανίδρυση του ΠΑΣΟΚ είναι μία δύσκολη υπόθεση που θα πάρει χρόνο και θα έχει αναταράξεις. Ενέχει τη διάλυση ή μετεξέλιξη όλων των σημερινών σχημάτων: από τις Νομαρχιακές Επιτροπές τις οποίες πολλοί χρεώνουν για την απόρριψη του κομματικού ΠΑΣΟΚ στις τοπικές κοινωνίες, έως την Κ. Επιτροπή και το Εκτελεστικό Γραφείο.

Σε γενικές γραμμές, το νέο σχήμα θα πρέπει να έχει τις ακόλουθες συνιστώσες:

	«Άγκυρα» στις τοπικές κοινωνίες, με επιτροπές σε επίπεδο δήμου, πόλης ή χωριού στις οποίες συμμετέχουν ενεργοί πολίτες
	Σύνδεση των τοπικών επιτροπών με το επίπεδο Νομού και (κυρίως) περιφέρειας: λειτουργικά, αντιπροσωπευτικά και αποτελεσματικά σχήματα με άφθαρτους ανθρώπους.
	Μεγαλύτερη δόση εσωτερικής δημοκρατίας: εκλογή (προφανώς με αδιάβλητες διαδικασίες) όσο το δυνατόν περισσοτέρων οργάνων και εκπροσώπων από «μέλη και φίλους», μόνιμες διαδικασίες παραγωγής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο που δίνουν τη δυνατότητα αμφίδρομης μεταφοράς ιδεών.
	Εκπροσώπηση των περιφερειακών σχημάτων αλλά και τομέων (π.χ. οικονομία, περιβάλλον, παιδεία, κλπ.) σε ένα αντιπροσωπευτικό (περί τα 100 άτομα, με περιφερειακή και τομεακή συγκρότηση) κεντρικό όργανο πολιτικού σχεδιασμού του κόμματος.
	Δυνατότητα «χαλαρής» αλλά ουσιαστικής σχέσης με τα κομματικά δρώμενα. Πρέπει να λύσουμε το οξύμωρο: οι πιο δημιουργικοί πολίτες είναι αυτοί με τον μικρότερο διαθέσιμο χρόνο. Πρέπει να βρούμε τρόπο (με θεματικές συζητήσεις, εκδηλώσεις, χρήση νέας τεχνολογίας, κλπ.) για να τους ενεργοποιήσουμε. Εδώ θα στηριχθεί και το όλο εγχείρημα της «συμμετοχικής δημοκρατίας».
	Σημαντική στήριξη (οικονομική, τεχνολογική, πολιτική) των τοπικών/νομαρχιακών/ περιφερειακών οργάνων από το κέντρο.
	Επαγγελματική στελέχωση στον κεντρικό κομματικό μηχανισμό και μία νέα διοικητική δομή. Αναδιοργάνωση και ενδυνάμωση των «τεχνικών» τομέων (οργανωτικού, διοικητικού, οικονομικού, επικοινωνίας…), αναθεώρηση ως προς τον αριθμό και τη στόχευση, και ανανέωση ως προς τα πρόσωπα στους πολιτικούς τομείς του κόμματος (οικονομικού, συνδικαλιστικού, αγροτικού, κλπ.).

Το κόμμα-σχολείο. Το «κόμμα-σχολείο», πέρα από σύνθημα, είναι δύο διακριτά πράγματα: παραγωγή πολιτικών θέσεων και προτάσεων, και μία διαδικασία συνεχούς επιμόρφωσης των στελεχών. Το πρώτο ανανεώνει τη δεξαμενή σκέψης του κόμματος, το δεύτερο τη διαχέει σε όλο τον κομματικό ιστό αλλά και την κοινωνία.

Τα χρόνια της εξουσίας την πολιτική και τις ιδέες τα παρήγαγε η κυβέρνηση, όχι το κόμμα. Το κόμμα ακολουθούσε, συχνά ασθμαίνοντας και με δυσκολία αφομοίωσης. Αυτό φάνηκε και στο εκλογικό αποτέλεσμα, αλλά ακόμα περισσότερο στη δυσκολία παραγωγής νέων καταρτισμένων στελεχών μέσα από το κόμμα. Η λειτουργία μίας «δεξαμενής σκέψης» που αφουγκράζεται τις νέες τάσεις, επεξεργάζεται κριτικά νέες προσεγγίσεις σε παλιά προβλήματα και συμμετέχει στις διεθνείς αναζητήσεις είναι αναπόσπαστο στοιχείο της λειτουργίας ενός σύγχρονου κόμματος.

Ο μηχανισμός διάχυσης των πολιτικών είναι εξίσου αν όχι πιο σημαντικός. Τα στελέχη σε όλη την Ελλάδα πρέπει να ενημερώνονται συνεχώς για τις εθνικές και κοινοτικές πολιτικές, για τα επιχειρήματα και τις διαφορές με την πολιτική της ΝΔ, για τους σύγχρονους τρόπους επικοινωνίας και πολιτικής δουλειάς. Τα μέλη και οι φίλοι του ΠΑΣΟΚ πρέπει να μπορούν να συμμετέχουν σε ουσιαστικές συζητήσεις με πολιτικό, και όχι απλώς διεκπεραιωτικό χαρακτήρα, για τη φυσιογνωμία και τις πολιτικές του κόμματος, αλλά και για τα μικρά και μεγάλα θέματα της εποχής: από την ακρίβεια και την ανεργία έως την τρομοκρατία, την παγκοσμιοποίηση, την ασφάλεια τροφίμων, κλπ.

Ανανέωση πολιτικού προσωπικού. Οποιοδήποτε εγχείρημα ανανέωσης πρέπει να στηριχθεί και στην ανάδειξη ενός νέου πολιτικού προσωπικού. Η Βουλή που προέκυψε από τις εκλογές δίνει σε ένα βαθμό το στίγμα της ανανέωσης αλλά αυτό δεν αρκεί. Χρειάζεται μία «πολιτική προσωπικού» με στόχο την εξέλιξη και ανάδειξη προσώπων που μπορούν να δώσουν τη νέα εικόνα του ΠΑΣΟΚ στην κοινωνία σε κάθε επίπεδο: στο κεντρικό κόμμα και τις οργανώσεις, στο συνδικαλισμό, στους μαζικούς χώρους, στην τοπική αυτοδιοίκηση.

Μία ουσιαστική και σε βάθος ανανέωση του ΠΑΣΟΚ θα δώσει ξεκάθαρα την προοπτική νίκης στις εκλογές το τέλος της τετραετίας. Το χρωστάμε στα μέλη και τους φίλους του μεγάλου αυτού πολιτικού σχηματισμού που ήξερε πάντα να εκφράζει ό,τι πιο προοδευτικό και καινούργιο στην Ελληνική κοινωνία, αλλά και σε όλους όσους πιστεύουν ότι η δημιουργία μίας σύγχρονης κοινωνίας όπου συμβαδίζουν η ελευθερία, η δημιουργικότητα, η κοινωνική συνοχή και η αλληλεγγύη είναι εφικτή.