ΠΑΣΟΚ και αριστερή οικονομική πολιτική

Στη συζήτηση που ξεκίνησε μετά την ήττα του ΠΑΣΟΚ, κυριαρχεί η αντιπαράθεση για τα πρόσωπα αλλά υποβόσκει μία αντιπαράθεση για το πολιτικό και ιδεολογικό στίγμα. «Κλίνατε επ’ αριστερά» είναι μία φράση που ακούγεται συχνά από όσους πιστεύουν πως το ΠΑΣΟΚ «έχασε το δρόμο του» και πρέπει να επανασυνδεθεί με τα λαϊκά στρώματα ξαναβρίσκοντας έναν αριστερό λόγο.

Η συζήτηση αυτή είναι τελικά πιο σημαντική και από τη συζήτηση για τα πρόσωπα. Για να έχει όμως νόημα και να μην αποτελεί απλώς παράθεση συνθημάτων, πρέπει επειγόντως να αποκτήσει περιεχόμενο. Με άλλα λόγια, να πούμε καθαρά τι σημαίνει αριστερή πολιτική στην Ελλάδα σήμερα για ένα κόμμα εξουσίας. Και να εξηγήσουμε πως αυτό μεταφράζεται συγκεκριμένα στο πεδίο της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής.

Φυσικά δεν είμαστε μόνοι. Τη συζήτηση αυτή την κάνουν όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα της Ευρωπαϊκής σοσιαλημοκρατίας. Είτε είναι στην κυβέρνηση και επιχειρούν να παραμείνουν, όπως οι Βρετανοί Εργατικοί, οι Ισπανοί σοσιαλιστές ή οι Ιταλοί της Ελιάς, είτε είναι στην αντιπολίτευση και επιχειρούν να ξανακερδίσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών, όπως οι Σουηδοί σοσιαλδημοκράτες ή οι Γάλλοι σοσιαλιστές.

Το πλαίσιο της συζήτησης

Ποιό είναι το πλαίσιο της συζήτησης; Είναι καταρχάς η αναγνώριση του διεθνούς περιβάλλοντος μέσα στο οποίο λειτουργούμε. Παγκοσμιοποίηση και κινητικότητα του κεφαλαίου, άνοιγμα και απελευθέρωση αγορών, έντονος διεθνής ανταγωνισμός, ταχύτατη τεχνολογική αλλαγή, γρήγορη απαξίωση δεξιοτήτων, κίνδυνοι για το φυσικό περιβάλλον.

Το ζητούμενο σε αυτό το περιβάλλον είναι οι πολιτικές προσαρμογής στα νέα δεομένα, όχι το ξόρκι και ο στρουθοκαμηλισμός. Έτσι ώστε η χώρα μας συνολικά να αδράξει τις ευκαιρίες που ανοίγονται – γιατί είναι πολλές αυτές – και κάθε πολίτης χωριστά να έχει τις δυνατότητες να παρακολουθήσει τις αλλαγές για να βελτιώσει τη ζωή του. Και για όσους οι αλλαγές αφήνουν πίσω – και είναι πολλοί αυτοί – στήριξη σε μία κοινωνία συνοχής και αλληλεγγύης.

Κλειδί σε μία αριστερή προσέγγιση είναι η αναδιανομή. Όχι όμως απλώς με τη στατική έννοια της  αναδιανομής εισοδήματος από τους λίγους στους πολλούς που το μόνο που κάνει είναι να μοιράζει την πίτα πιο δίκαια. Αλλά και με τη δυναμική έννοια της αναδιανομής δυνατοτήτων και ευκαιριών που κάνει ταυτόχρονα την πίτα και να μεγαλώνει. Γιατί μία πολιτική που αρκείται στο να προστατεύει αντί να κινητοποιεί, απλώς καταλήγει στο να καθηλώνει την κοινωνία.

Σε ποιους απευθυνόμαστε; Η κοινωνική διαστρωμάτωση της χώρας μας έχει αλλάξει δραματικά. Παλιοί διαχωρισμοί δεν ισχύουν πλέον, και νέοι έχουν δημιουργηθεί. Μία αριστερή πρόταση εξουσίας είναι εκ των προτέρων καταδικασμένη σε αποτυχία εάν δεν καταφέρει ταυτόχρονα να εμπνεύσει τα πιο δυναμικά στρώματα της κοινωνίας, να δώσει προοπτική στη μεσαία τάξη, και να δημιουργήσει εμπιστοσύνη στους μη προνομιούχους.

Από τις γενικές αρχές σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις πολιτικής

Η πολιτική όμως είναι η τέχνη του συγκεκριμένου. Πως μεταφράζονται λοιπόν αυτές οι γενικές αρχές σε συγκεριμένα πεδία οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής;

Τα αριστερά κόμματα έχουν πάντα ένα έλλειμμα αξιοπιστίας στη δημοσιονομική διαχείριση. Η πλειοδοσία παροχών δεν είναι αριστερή πολιτική – είναι απλώς συνταγή ήττας. Για να μας εμπιστευθούν οι πολίτες, χρειάζονται εχέγγυα: ιεράρχηση προτεραιοτήτων με βάση αρχές, κοστολογημένες προτάσεις, και ταυτόχρονα διάθεση για δημοσιονομικές επιλογές και ρήξεις όπου χρειάζεται. Αποφεύγοντας όμως το δόγμα της υπεράνω όλων δημοσιονομικής ορθοδοξίας. Για παράδειγμα, με ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς από το 2012 αντί για το συμφωνημένο με την ΕΕ 2010.

Το κατεξοχήν εργαλείο αναδιανομής είναι φυσικά η φορολογία. Ζούμε σε μία χώρα με χαμηλή άμεση φορολόγηση, υψηλή έμμεση, υψηλές ασφαλιστικές εισφορές, από τις πιο χαμηλές φορολογίες κεφαλαίου στην Ευρώπη, και με ανεξέλεγκτη φοροδιαφυγή. Η αριστερή πρόταση συνεπώς για τη φορολογία είναι ακριβώς σε αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν της Νέας Δημοκρατίας: μία πιο προοδευτική φορολογική κλίμακα, αντιστροφή της επιδείνωσης της σχέσης  άμεσων προς έμμεσους φόρους, φορολόγηση του πλούτου και της μεγάλης ακίνητης περιουσίας, κυνήγι της φοροδιαφυγής. Με την αναγνώριση όμως πως ο μικρός επιχειρηματίας ταλαιπωρείται όσο και ο μισθωτός από ένα σύστημα άδικο και αδιαφανές.

Η αριστερά πρέπει να απενοχοποιήσει την επιχειρηματικότητα. Να τολμήσει τις βαθιές τομές στο κράτος που διευκολύνουν την ανάληψη ρίσκου, τη δημιουργικότητα, την καινοτομία, τη δημιουργία νέων επιχειρηματικών πρωτοβουλιών. Με νέα όμως εργαλεία, αποφασίζοντας πως αριστερή πολιτική δεν σημαίνει απαραίτητα και επιδοτήσεις. Ναι, να στηριχθεί με κάθε μέσο ο μικρός επιχειρηματίας, η δημιουργία της νέας επιχείρησης. Αλλά τι δουλειά έχει το κράτος να επιδοτεί μεγάλες επιχειρήσεις με κεφαλαιακή επάρκεια και καλή πρόσβαση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα;

Η αριστερά πρέπει να επίσης να ανακαλύψει και να κάνει δικιά της την έννοια του ανταγωνισμού. Ανταγωνισμός που ρίχνει τις τιμές, βελτιώνει την ποιότητα προϊόντων και υπηρεσιών, οδηγεί στην καινοτομία. Ανταγωνισμός σε όφελος του πολίτη, και ιδιαίτερα του μη προνομιούχου. Αυτό επιβάλλει σύγκρουση με μικρά και μεγάλα συμφέροντα που βολεύονται από τις σημερινές αγκυλώσεις. Εμπιστοσύνη στις ανεξάρτητες αρχές που ρυθμίζουν τον ανταγωνισμό. Άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων.

Και οι ιδιωτικοποιήσεις; Στο ανάθεμα; Όχι βέβαια. Αρκεί να διευρύνουν τον ανταγωνισμό, και να εξυπηρετούν το κοινό όφελος, και όχι απλά μία εισπρακτική λογική. Με τις δικτυακές υποδομές όμως (ενέργειας, επικοινωνιών, μεταφορών…) να αποτελούν τα νέα δημόσια αγαθά στα οποία πρέπει να παραμείνει δημόσιος έλεγχος. Αλλά προσοχή: ανάμεσα στο κράτος και στην αγορά υπάρχει η κοινωνία των πολιτών. Το δημόσιο δεν ταυτίζεται πλέον πάντα με το κρατικό. Αυτό ισχύει για λιμάνια και αεροδρόμια όσο και για τις υποδομές για προηγμένες ηλεκτρονικές επικοινωνίες. Με δήμους, επιμελητήρια, πανεπιστήμια να μπορούν συχνά να πάρουν τη θέση του κράτους.

Η αγορά εργασίας είναι ίσως ο πιο δύσκολος και ευαίσθητος τομέας πολιτικής για ένα κόμμα όπως το ΠΑΣΟΚ. Το ζητούμενο εδώ είναι να ξεφύγουμε από τη μονότονη επανάληψη του στόχου της πλήρους απασχόλησης την ίδια στιγμή που η ανεργία ανεβαίνει, και να πούμε κάποιες αλήθειες: πως στην Ελλάδα συνυπάρχει η απόλυτη εργοδοτική ασυδοσία με την υπερβολική ρύθμιση, πως το υψηλό μη μισθολογικό κόστος αποθαρρύνει τις προσλήψεις – ιδιαίτερα στους νέους, και πως πρέπει τελικά να προστατεύουμε τους εργαζομένους, όχι τις θέσεις εργασίας. Περισσότερη ασφάλεια στην εργασία και μεγαλύτερη ευελιξία για τον εργαζόμενο – αυτή είναι η  πραγματικά προοδευτική απάντηση.

Και τέλος η κοινωνική πολιτική. Μακριά από τη λογική φιλόπτωχου ταμείου όπως την αντιλαμβάνεται η Νέα Δημοκρατία. Όμως με την κατανόηση πως η αύξηση των κοινωνικών δαπανών δεν αρκεί από μόνη της, ιδιαίτερα όταν αυτές δεν καταφέρνουν να μειώσουν αισθητά το ποσοστό των ατόμων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας στη χώρα μας. Άρα και εδώ χρειάζεται μία στροφή, που εγω θα την έλεγα αριστερή: στις στοχευμένες παροχές που αγγίζουν αυτούς που πράγματι έχουν ανάγκη. Με νέες αποκεντρωμένες δομές. Με έμφαση στην αποτελεσματικότητα.

Εν κατακλείδι: υπάρχει πράγματι ανάγκη για ένα «κλικ αριστερά» στην πρόταση οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής του ΠΑΣΟΚ. Αλλά με όρους σύγχρονους και ριζοσπαστικούς, όχι πελατειακούς. Για να υπηρετήσουμε την κοινωνία, όχι κοινωνικές ομάδες. Για μία πολιτική πρόταση που στηρίζει τα δημόσια αγαθά, τη δικαιοσύνη στη φορολογία, αλλά και την επιχειρηματικότητα, τη δημιουργικότητα, τη δυνατότητα αυτοπραγμάτωσης κάθε πολίτη. Γι αυτήν την αριστερή πρόταση θα έπρεπε να μιλάει το ΠΑΣΟΚ.

* Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι Οικονομολόγος, Βουλευτής Ν. Κοζάνης, μέλος της Επιτροπής Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής

Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία