Χρειαζόμαστε μία άλλη πολιτική;

«Ας μιλήσουμε ανοιχτά για το μέλλον» λοιπόν. Σε μία ιδιαίτερα δύσκολη διεθνή συγκυρία, το ΠΑΣΟΚ συγκαλεί το 6^ο του συνέδριο και επιλέγει αυτήν την φράση ως σύνθημα αλλά και ως προτροπή. Πράγματι, στο συνέδριο το Kίνημα δεν έχει την πολυτέλεια να μείνει σε συνθηματολογίες, ούτε σε νεφελώματα περί «άλλων πολιτικών». Tο συνέδριο πρέπει να απαντήσει σε βασικά πολιτικά ερωτήματα: Ποια πρέπει να είναι η ιδεολογία ενός σύγχρονου προοδευτικού αριστερού κόμματος στον 21^ο αιώνα; Πως αντιμετωπίζουμε τις οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές προκλήσεις της εποχής; Πρέπει να επαναδιατυπώσει και να ξαναδώσει πολιτικό περιεχόμενο στο κοινωνικό αίτημα του εκσυγχρονισμού της ελληνικής κοινωνίας.

Oικονομία και διαρθρωτικές αλλαγές

Ας ξεκινήσουμε με μια διαπίστωση. Η Ελληνική οικονομία βρίσκεται στα καλύτερα επίπεδα που είχαμε ποτέ, με ψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και σταθερό μακροοικονομικό πλαίσιο. Έχουν κατακτηθεί βασικά ζητήματα σταθερότητας: χαμηλός πληθωρισμός, μείωση δημοσίων δαπανών, και για πρώτη φορά μείωση του δημόσιου χρέους. Η οικονομία, σήμερα, μας επιτρέπει να σταματήσουμε τη φιλολογία και τη μιζέρια περί φτωχής Ελλάδας, γιατί η Ελλάδα είναι πια στις 20 πιο ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου.

Το πρόβλημα όμως είναι πως θα διατηρηθούν αυτές οι αδιαμφισβήτητες επιτυχίες της τελευταίας 6ετίας και πως θα συμμετάσχουν όλοι στην ανάπτυξη. H απάντηση είναι απλή και είναι μία: διαρθρωτικές αλλαγές για να προωθηθεί η επιχειρηματικότητα και η παραγωγικότητα. Απελευθέρωση αγορών για καλύτερη ποιότητα αγαθών και υπηρεσιών, χαμηλότερες τιμές, περισσότερες επενδύσεις και αύξηση της απασχόλησης. Εμβάθυνση στη διαδικασία των αποκρατικοποιήσεων, με το δημόσιο να αποσύρεται από τους τομείς στους οποίους είχε κυρίαρχο ρόλο μέχρι τώρα. Δημιουργία συνθηκών στην αγορά κεφαλαίου ώστε να υπάρξουν επενδυτές πρόθυμοι να πάρουν το ρίσκο και να χρηματοδοτήσουν τις νέες, μικρές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις που θα δημιουργήσουν τις νέες θέσεις εργασίας. Μεγαλύτερη ευελιξία στην αγορά εργασίας, με χαμηλότερα κόστη για τον εργοδότη και χαμηλότερη φορολογία, ώστε να πετύχουμε εκείνη τη δύσκολη ισορροπία ανάμεσα στην υπερβολική προστασία του εργαζόμενου και στο κόστος που αυτή η προστασία έχει στην επιχείρηση, άρα και στην απασχόληση.

Mείωση του κράτους όμως δεν σημαίνει μόνο ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Yπάρχει και ο τρίτος τομέας της οικονομίας: η τοπική αυτοδιοίκηση, οι μη κερδοσκοπικούς φορείς, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, η κοινωνία των πολιτών. Όλοι αυτοί έχουν ένα ιστορικό στοίχημα μπροστά τους να μπουν στην οικονομική διαδικασία, να παράσχουν υπηρεσίες (π.χ. παιδείας), και να καλύψουν ένα μέρος από τα κενά που η αναπόφευκτη υποχώρηση του κράτους θα αφήσει. Tο στοίχημα δεν είναι τελικά το νεφέλωμα της «άλλης πολιτικής» που υπονοεί τη διατήρηση αντιπαραγωγικών και αντιδημοκρατικών δομών του κράτους, αλλά όλες οι «πραγματικές πολιτικές» που θα κατανείμουν καλύτερα τις δεξιότητες και τα αποτελέσματα της οικονομικής διαδικασίας.

Ένα νέο κοινωνικό κράτος

H δομή του κοινωνικού κράτους, που σήμερα συντηρούμε, απαγορεύει σε ένα μέρος του πληθυσμού να συμμετάσχει στη διαδικασία ανάπτυξης. Δεν έχουμε καταφέρει να αναδιανείμουμε ένα μέρος του πλεονάσματος που έχει δημιουργηθεί και αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Tο πρόβλημα δεν εστιάζεται στην μεσαία τάξη, η οποία – ας μη το κρύψουμε – έχει συμμετάσχει πλήρως στην ανάπτυξη και παρουσιάζει μια ευημερία που αποτυπώνεται σε μια σειρά δεικτών, από την διασκέδαση μέχρι και την κατανάλωση. Υπάρχει όμως ένα αφανές κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας που χρειάζεται άμεσα την προστασία του κοινωνικού κράτους. Δεν έχει μηχανισμούς πίεσης στην πολιτική εξουσία, δεν εκπροσωπείται από τους μαζικούς φορείς και μπαίνει στη σούμα των διεκδικήσεων ως φτωχός συγγενής και άλλοθι για την παροχή προνομίων. Πρέπει να οριοθετήσουμε αυτό το κομμάτι, και να του παράσχουμε όλα όσα σήμερα ως κοινωνία και κράτος του αφαιρούμε.

Πως θα το κάνουμε αυτό; Πρέπει καταρχάς να ξαναδούμε τους μηχανισμούς κατανομής της κοινωνικής προστασίας και την αποτελεσματικότητά τους, άρα τη δομή της δημόσιας διοίκησης. Σήμερα δεν επιδοτούμε την φτώχεια, αλλά τους μηχανισμούς καταπολέμησής της. Δεν παρέχουμε πραγματικά δωρεάν παιδεία και υγεία, ούτε φυσικά υψηλής ποιότητας υπηρεσίες σε αυτούς τους τομείς. Και πρέπει βέβαια κατόπιν να ανοίξουμε τη συζήτηση για το νέο κοινωνικό κράτος και τα χαρακτηριστικά του. Να συζητήσουμε νηφάλια για την αυτονομία των πανεπιστημίων και για μη-κρατικά πανεπιστήμια. Για τη συμμετοχή των πολιτών στο κόστος της υγειονομικής περίθαλψης. Για τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στην κοινωνική ασφάλιση. Όλα αυτά σε ένα πλαίσιο που στοχεύει στην αποτελεσματικότητα των δαπανών και στην πραγματική διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Θεσμοί και η Ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας

Η πρόσφατη διαμάχη για τις ταυτότητες ανέδειξε ανάγλυφα τη βαθιά σύγχυση που υπάρχει στην Ελληνική κοινωνία για ορισμένα θεμελιώδη ζητήματα: το ρόλο – και τα όρια — του κράτους και της εκκλησίας σε μία σύγχρονη Ευρωπαϊκή κοινωνία, την προστασία των μειονοτήτων, της ιδιωτικότητας, των δικαιωμάτων του πολίτη γενικότερα. Ο πραγματικός εκσυγχρονισμός της χώρας μας περνάει και από την προσαρμογή πολλών πλευρών του θεσμικού πλαισίου στα σύγχρονα Ευρωπαϊκά δεδομένα, προσαρμογή που πολλοί εσκεμμένα και παραπλανητικά θέλουν να αντιδιαστέλλουν με την προστασία της «Ελληνικότητας».

Ο δρόμος για τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής κοινωνίας δεν είναι εύκολος. Aν κοιτάξουμε όμως πίσω μας – τι πετύχαμε τα τελευταία έξι χρόνια – μπορούμε τεκμηριωμένα να αισιοδοξούμε. TO ΠAΣOK έχει σημαντικό ρόλο να παίξει στην μελλοντική πορεία των πραγμάτων. Aρκεί να συζητήσει επί πραγματικών δεδομένων, χωρίς συνθηματολογίες και μελοδραματισμούς. Δεν χρειαζόμαστε «άλλη πολιτική», αλλά πολιτική που έχει ως βάση της τη σύγχρονη πραγματικότητα.

* Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι Ειδικός Γραμματέας στο Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας