Η επένδυση στην εκπαίδευση και το άρθρο 16

Στη συζήτηση για την ανώτατη εκπαίδευση πρέπει να ξεκινήσουμε από τα βασικά. Εν αρχή λοιπόν ήν η δημόσια παιδεία. Σήμερα υποχρηματοδοτείται στη χώρα μας όπου η ανά φοιτητή δημόσια δαπάνη μόλις φτάνει τα 5,000 Ευρώ, όταν ο Ευρωπαϊκός μέσος όρος ξεπερνά τα 10.000 ευρώ. Πρώτο λοιπόν και κυρίαρχο ζητούμενο η χρηματοδότηση. Γιατί για να γίνουν σοβαρές αλλαγές χρειάζονται επενδύσεις. Όχι λόγια. Εδώ είναι και η μεγάλη υποκρισία της κυβέρνησης: «η επένδυση στην Παιδεία είναι η πρώτη επιλογή μας» έλεγε ο Κ. Καραμανλής το 2004 και στη συνέχεια μείωσε τις σχετικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ σε τρεις προϋπολογισμούς.

Δεύτερο μεγάλο ζητούμενο η πραγματική διάθεση για αλλαγές. Αυτοδιαχείριση στα πανεπιστήμια, προγραμματικές συμφωνίες, αξιολόγηση, νέος τρόπος πρόσβασης, σύνδεση με την έρευνα και την παραγωγή…. Είναι μεγάλη η ατζέντα και για να προωθηθεί χρειάζεται συζήτηση, διαμόρφωση κοινωνικών συμμαχιών, και γερό στομάχι. Και εδώ η κυβέρνηση πάσχει. Όσα προτείνει είναι ανεπαρκή, αποσπασματικά, άτολμα, συγκεντρωτικά, και διαπνέονται περισσότερο από μία διάθεση κομματικού ελέγχου παρά τολμηρών αλλαγών που απελευθερώνουν και χειραφετούν.

Αντί γι’ αυτά τα δύο μεγάλα ζητούμενα, η συζήτηση σήμερα εξαντλείται στο – συμβολικό πλέον – άρθρο 16. Έχει κι αυτό τη σημασία του αν και το κυρίαρχο ζήτημα παραμένει η αναβάθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου. Το άρθρο 16 πρέπει να αναθεωρηθεί για τρεις λόγους. Κατ’ αρχάς υπάρχει ένα θέμα αρχής. Σε μία δημοκρατική κοινωνία πρέπει πρώτα να ρωτάμε γιατί κάτι να απαγορεύεται, πριν ρωτήσουμε γιατί να επιτραπεί. Και δεν υπάρχουν σήμερα πειστικές απαντήσεις στο γιατί το σύγχρονο πανεπιστήμιο πρέπει να αποτελεί κρατικό μονοπώλιο. Ούτε στο γιατί πρέπει να είμαστε η τελευταία Ευρωπαϊκή χώρα στην οποία τα δημόσια αγαθά χορηγούνται αποκλειστικά από το κράτος.

Υπάρχει δεύτερον ένα ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης. Σήμερα παρέχεται ιδιωτική μεταλυκειακή εκπαίδευση στη χώρα μας από εταιρίες που εποπτεύονται μόνο ως προς την επιχειρηματική τους δραστηριότητα, και όχι ως προς το εκπαιδευτικό τους έργο. Αποτελεί υποχρέωση κάθε προοδευτικού φορέα να στηρίξει μία θεσμική αλλαγή που δίνει τη δυνατότητα να ελεγχθεί από την πολιτεία ένας σήμερα αναξέλεγκτος χώρος, αλλά και να μπουν στα μη κρατικά μη κερδοσκοπικά ιδρύματα που θα δημιουργηθούν κοινωνικά κριτήρια όπως για παράδειγμα η υποχρέωση χορήγησης υποτροφιών.

Και υπάρχει τέλος και η απλή λογική. Με την επικείμενη υποχρέωση αναγνώρισης των πτυχίων των παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων που λειτουργούν στη χώρα μας η υπεράσπιση του άρθρου 16 όπως έχει σήμερα αποτελεί αλλο έναν «βασικό μέτοχο» εν τη γενέσει. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να μάχεται μάχες οπισθοφυλακής σε μία παγκόσμια κοινωνία που στηρίζεται όλο και περισσότερο στην γνώση, την καινοτομία, τον πλουραλισμό, τον πειραματισμό. Ας αφήσουμε λοιπόν όλα τα λουλούδια να ανθίσουν αλλά ας σκύψουμε κυρίως πάνω στο δημόσιο πανεπιστήμιο.