Εκπαίδευση: η μεταρρύθμιση των ΜΑΤ

Η πρωτοφανής βίαιη αντιμετώπιση πριν από μερικές ημέρες των σπουδαστών του ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας που θέλησαν να επιδώσουν ψήφισμα στον Υπουργό Εσωτερικών κ. Παυλόπουλο στο κτίριο της Περιφέρειας δεν είναι παρά άλλη μία απόδειξη της αντίληψης που έχει αυτή η κυβέρνηση για την αντιμετώπιση των προβλημάτων στο χώρο της παιδείας. Όσο και αν μας εξοργίζει, δεν μας εκπλήσσει. Στα δυόμιση χρόνια διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, έχει εμπεδωθεί στους πολίτες πως η κυβέρνηση αγνοεί την έννοια του κοινωνικού διαλόγου, δεν αντιλαμβάνεται γιατί πρέπει να επιδιώξει τη συναίνεση γύρω από τα μεγάλα προβλήματα της κοινωνίας. Προτιμά τη λογική των ΜΑΤ.

Υπάρχει σήμερα κανείς σόφρων σε αυτή τη χώρα που πιστεύει πως δεν χρειάζονται μεγάλες αλλαγές σταν Πανεπιστήμιά μας; Υπάρχει κανείς που πιστεύει πως όπως λειτουργούν είναι ικανά να παράγουν τη γνώση, την έρευνα, τις δεξιότητες που χρειάζεται η χώρα μας αύριο; Πώς μπορούν να διαμορφώσουν νέους και νέες όχι μόνο έτοιμους να ενταχθούν σε μία νέα κατανομή παραγωγής αλλά και δημοκρατικούς, υπεύθυνους, ολοκληρωμένους, δημιουργικούς πολίτες;

Τα Πανεπιστήμιά μας έχουν προ πολλού ξεπεραστεί από την ίδια τη ζωή. Λειτουργούν με ένα θεσμικό πλαίσιο που δεν αναταποκρίνεται πλέον στις ανάγκες μίας σύγχρονης ανοιχτής κοινωνίας. Τη στιγμή που οι αλλαγές στην παιδεία σε όλο τον κόσμο είναι κοσμογονικές, τα δικά μας ιδρύματα λειτουργούν με ένα ασφυκτικό και γραφειοκρατικό πλαίσιο που τους αφαιρεί κάθε δυνατότητα να ανταγωνιστούν τα καλύτερα στην Ευρώπη. Υποχρηματοδοτούνται, δεν κάνουν έρευνα, δεν επιδιώκουν την αριστεία, δεν ανοίγουν δρόμους για τους φοιτητές τους. Και η – θετική και απαραίτητη – πολιτικοποίησή τους έχει πλέον διολισθήσει στις χειρότερες πρακτικές κομματικής συνδιαλλαγής. Όχι όλα φυσικά. Υπάρχουν και φωτεινές εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Είναι όλα όσα λέει η «Επιτροπή Σοφών» που όρισε η κυβέρνηση λάθος; Όχι, πολλά από αυτά είναι αυτονόητα. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως πρέπει να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο των «αιώνιων φοιτητών». Επίσης δεν υπάρχει αμφιβολία πως το πανεπιστημιακό άσυλο όπως λειτουργεί σήμερα αποτελεί συχνά άλλοθι για βανδαλισμούς από άτομα που δεν έχουν καμμία σχεση με την πανεπιστημιακή κοινότητα. Και όσο και αν πολλοί δεν θέλουν να το παραδεχθούν είτε γιατί δεν το καταλαβαίνουν είτε γιατί το φοβούνται, δεν υπάρχει λόγος στη χώρα μας σήμερα να απαγορεύεται η ίδρυση μη-κρατικών μη-κερδοσκοπικών πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, αρκεί να εποπτεύονται σωστά από το κράτος.

Γιατί λοιπόν είναι οι φοιτητές στους δρόμους; Δεν είναι μόνο για το νόμο-πλαίσιο που ετοιμάζεται να φέρει η κυβέρνηση στην Βουλή. Δεν είναι καν για το περίφημο Άρθρο 16 του Συντάγματος. Είναι στους δρόμους γιατί βλέπουν τα πτυχία τους να απαξιώνονται. Γιατί αγωνιούν, έχουν άγχος για το μέλλον τους. Γιατί η δωρεάν παιδεία και το δημόσιο Πανεπιστήμιο αποτέλεσαν για τη μέση Ελληνική οικογένεια το βασικό εργαλείο για να μπορέσει κάθε γενιά να ανέβει μερικά σκαλιά από την προηγούμενη, να έχει ευκαιρίες που η προηγούμενη γενιά δεν είχε. Και αυτό το κοινωνικό συμβόλαιο σήμερα μοιάζει να χάνεται.

Το πρόβλημα λοιπόν της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα σήμερα δεν είναι ούτε το άσυλο ούτε οι αιώνιοι φοιτητές. Δεν είναι τα μη κρατικά πανεπιστήμια. Όλα αυτά μπορεί να είναι υπαρκτά θέματα αλλά απλώς κρύβουν το δάσος. Το πρόβλημα είναι αλλού. Είναι καταρχάς η σοβαρή υποχρηματοδότηση για την κατοχύρωση ενός πραγματικά ποιοτικού δημόσιου Πανεπιστημίου. Η επέκταση της τριτοβάθμιας εκπαίδευης τα τελευταία χρόνια μπορεί να συνοδεύτηκε από αύξηση πόρων, αλλά αυτοί δεν άρκεσαν. Και βέβαια ακόμα και αυτή η αύξηση ανακόπηκε από τη σημερινή κυβέρνηση: σήμερα ως ποσοστό του ΑΕΠ, τα χρήματα που πηγαίνουν στην εκπαίδευση έχουν μειωθεί!

Όμως ας μη κάνουμε το λάθος να πιστέψουμε πως αρκεί να αυξηθεί η χρηματοδότηση. Το ΠΑΣΟΚ και ο Γιώργος Παπανδρέου έχουν δεσμευτεί για την αύξηση της χρηματοδότησης του δημόσιου πανεπιστημίου αλλά και την ουσιαστική ενίσχυση των φοιτητών. Πέρα από αυτό όμως έχουν ανοίξει ένα διάλογο για την εκπαίδευση που θέλουμε για την Ελλάδα του 21ου αιώνα. Γιατί πρέπει να αλλάξουμε εκ βάθρων το Ελλληνικό δημόσιο Πανεπιστήμιο.

Να δημιουργήσουμε ένα Πανεπιστήμιο και ΤΕΙ με αυτοτέλεια και αυτονομία στη διοίκηση, στην κατανομή και χρήση των πόρων του, στις εκπαιδευτικές μεθόδους. Που σχεδιάζει τους στόχους του και αξιολογεί την επίτευξή τους. Με σύγχρονη διοίκηση και πραγματική αξιολόγηση. Ανταγωνιστικό στο εγχώριο, ευρωπαϊκό και διεθνές γίγνεσθαι. Συνδεδεμένο με την περιφερειακή ανάπτυξη, με δυνατότητα καινοτομικών προγραμμάτων σπουδών. Ένα Πανεπιστήμιο-μοχλό οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης για την κοινωνία συνολικά και για κάθε Ελληνική οικογένεια χωριστά.

Αντί να μιλά γι’αυτά τα πραγματικά προβλήματα, αντί να δείξει ότι η παιδεία αποτελεί προτεραιότητα αυξάνοντας τους πόρους, αντί να ανοίξει διάλογο για το Πανεπιστήμιο που χρειάζεται η Ελλάδα, η κυβέρνηση επέλεξε να εστιάσει στο δέντρο αντί να δει το δάσος. Επέλεξε την τακτική της αλαζονίας και της κοινωνικής διαίρεσης – προσφιλής της εξάλλου τακτική, μιλώντας απαξιωτικά για τους φοιτητές και τους καθηγητές που διαφωνούν μαζί της, αδιαφορώντας για τη δημιουργία κλίματος συναίνεσης στα Πανεπιστήμια, πιστεύοντας ότι μπορεί να κάνει αλλαγές «λάθρα» μέσα στο καλοκαίρι, και τελικά στέλνοντας τα ΜΑΤ. Δεν θα έπρεπε να εκλήσσεται συνεπώς από τη σημερινή κατακραυγή, από την πραγματικά μαζική εναντίωση στα σχέδιά της.

* Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ και καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών