Σημεία ομιλίας στην Ειδική Μόνιμη Επιτροπή Προστασίας Περιβάλλοντος Θέμα: Επικαιροποίηση Θεμάτων Ασωπού – Πηνειού – Κάρλας

Κυρίες και κύριοι Βουλευτές,

Ευχαριστώ για τη σημερινή πρόσκληση. Είναι και δική μου επιθυμία και την έχω εκφράσει πολλές φορές να ενημερώνουμε σε κάθε ευκαιρία τις αρμόδιες επιτροπές της Βουλής για ζητήματα που είναι πολύ σημαντικά για τους πολίτες και την ποιότητα ζωής, αλλά και την ανάπτυξη στην χώρα μας και απαιτούν σίγουρα ευρύτερη συνεννόηση.

Και με αυτή την έννοια είναι σημαντικό να συζητάμε συγκεκριμένα περιβαλλοντικά προβλήματα στην Βουλή. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε και να θυμίζουμε ότι υπάρχουν πολλά θέματα που αυτή η πολιτεία καλείται να αντιμετωπίσει.

Θέματα που έχουν να κάνουν με τον παρόν και το μέλλον, που σχετίζονται άμεσα με την υγεία, την ευημερία και την πρόοδο των πολιτών.

Και σε αυτή την κατεύθυνση θέλω να επισημάνω ότι το ΥΠΕΚΑ από τη σύστασή του δύο και κάτι χρόνια πριν έθεσε ως στόχο να θέσει ως προϋπόθεση και ως βάση της ανάπτυξης στην χώρα μας το περιβάλλον.

Οι προκλήσεις είναι πολλές, οι καιροί δύσκολοι, όμως, παρά τις δυσκολίες, φυσικά και με καθυστερήσεις και πολλά προβλήματα πόρων και συντονισμού, θεωρώ ότι το ΥΠΕΚΑ έχει καταφέρει να παρουσιάσει ένα πολύ σημαντικό έργο και έχει έναν πολύ πλούσιο απολογισμό για την τελευταία διετία.

Έρχομαι στα θέματα που θέλουμε να παρουσιάσουμε σήμερα: για τον Ασωπό, τον Πηνειό και τη λίμνη Κάρλα.

Αυτό που θέλουμε είναι να απαντήσουμε όσο γίνεται πιο λεπτομερώς στο βασικό ζητούμενο της πρόσκλησης του Προέδρου της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Περιβάλλοντος, που είναι οι δράσεις και οι ενέργειες του ΥΠΕΚΑ, αλλά και είμαστε έτοιμοι – τόσο εγώ όσο και οι αρμόδιοι Ειδικοί Γραμματείς του Υπουργείου – να παρουσιάσουμε και να συζητήσουμε τα επόμενα βήματα μας.

 

ΑΣΩΠΟΣ

Είναι γνωστό ότι στην ευρύτερη περιοχή του Ασωπού, λειτουργούν περισσότερες από 1.000 μονάδες βιομηχανικής και βιοτεχνικής δραστηριότητας, (μεγάλες βιομηχανίες μεταλλουργίας, αλουμινοβιομηχανίας, βυρσοδεψεία, βαφεία, φινιριστήρια υφασμάτων και βιομηχανίες παραγωγής τροφίμων), χωρίς ωστόσο η περιοχή να είναι χαρακτηρισμένη ως «βιομηχανική ζώνη».

Με άλλα λόγια, στην περιοχή δημιουργήθηκε ένα «άτυπο» βιομηχανικό πάρκο, χωρίς υποδομές και έλεγχο για την απόρριψη των ανεπεξέργαστων υγρών, αποβλήτων, τόσο στον Ασωπό και στους παραπόταμους του, όσο και απ’ ευθείας στον υδροφόρο ορίζοντα μέσω γεωτρήσεων και φρεάτων.

Η υπόθεση της περιβαλλοντικής ρύπανσης στα νερά του Ασωπού δημοσιοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2007, όταν μετρήσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους, και άλλων διαπιστευμένων εργαστηρίων, ανίχνευσαν την παρουσία μεταξύ άλλων και εξασθενούς χρωμίου στον υδροφόρο ορίζοντα της περιοχής.

Η ρύπανση συνίσταται στην παρουσία βαρέων μετάλλων (ολικού χρωμίου, εξασθενούς χρωμίου, νικελίου, αρσενικού, μόλυβδου και άλλων), καθώς και νιτρικών, αρκετές φορές πάνω από τις παραμετρικές τιμές που προβλέπει η κοινοτική νομοθεσία για την ποιότητα νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (οδηγία 98/83/ΕΚ ΚΥΑ Υ2/2600/2001 ΦΕΚ 892 Β 11701). Το θέμα «Ασωπός» κηρύχθηκε από το πρώην Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. (νυν Υ.ΠΕ.Κ.Α.) ως περίπτωση «Ειδικής Εθνικής Παρέμβασης» και έδωσε εντολή στην Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος (Ε.Υ.Ε.Π.) να προβεί στη διενέργεια επιθεωρήσεων και ελέγχων.

 

Η ουσία, ωστόσο, της λύσης του προβλήματος δεν μπορεί να περιορισθεί  στην καταστολή αλλά να επεκταθεί και  στην εφαρμογή δράσεων και υλοποίηση έργων που:

• Πρώτα από όλα διασφαλίζουν τη δημόσια υγεία
• Αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις πηγές μεγάλης ρύπανσης
• Βασίζονται στην εγγενή στη νομοθεσία μας  “αρχή της πρόληψης”.

 

Η ουσιαστική – κατά τη γνώμη μας – ανταπόκριση της πολιτείας στο θέμα του Ασωπού ήρθε μόλις στις αρχές του 2010.

 

Στις 8 Φεβρουαρίου 2010, η τότε Υπουργός Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής παρουσίασε στα Οινόφυτα το πρόγραμμα του υπουργείου για τη διαχείριση της περιβαλλοντικής κρίσης στον Ασωπό, οι βασικοί στόχοι του οποίου είναι:

• Η εξασφάλιση ασφαλούς νερού
• Η θεσμική θωράκιση της ευρύτερης περιοχής
• Ο αποτελεσματικός έλεγχος των πηγών ρύπανσης (βιομηχανικών, αστικών, αγροτικών) με στόχο την ελαχιστοποίηση των απορριπτόμενων φορτίων
• Η εντατικοποίηση των ελέγχων
• Η διερεύνηση έργων αποκατάστασης της περιβαλλοντικής υποβάθμισης που έχει συσσωρευτικά δημιουργηθεί
• Η χωρική οργάνωση της περιοχής

 

Ο ίδιος έχω επισκεφθεί την περιοχή και έχω ενημερωθεί από τον Δήμαρχο Ταναγραίας και τους αρμόδιους φορείς της περιοχής για τα προβλήματα.

Από κοντά συζητήσαμε την πρόοδο που έχει σημειωθεί σε κάποιους τομείς, αλλά και την υστέρηση που υπάρχει στην επίλυση κάποιων ζητημάτων.

Το ΥΠΕΚΑ έχει ήδη προωθήσει και θα ολοκληρώσει όλες τις αναγκαίες ενέργειες (θεσμικά και ελεγκτικά μέτρα, έργα υποδομών) για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ρύπανσης στην περιοχή του Ασωπού και την υλοποίηση του προγράμματος παρακολούθησης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής πρόκλησης στην περιοχή Οινοφύτων.

 

Ειδικότερα, στο πλαίσιο εφαρμογής του Προγράμματος έχουν ολοκληρωθεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη οι ακόλουθες δράσεις:

 

Έργα άμεσης προτεραιότητας για την εξασφάλιση ασφαλούς πόσιμου νερού στους κατοίκους:

 

Σε στενή συνεργασία με την ΕΥΔΑΠ, την Περιφέρεια και τις τοπικές Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης Αποχέτευσης και τους ΟΤΑ έχουν δρομολογηθεί οι απαιτούμενες ενέργειες για την ασφαλή υδροδότηση των κατοίκων της περιοχής με καθαρό πόσιμο νερό και  έχουν εξασφαλισθεί οι απαιτούμενοι για το σκοπό αυτό πόροι. Ειδικότερα:

• Τα Οινόφυτα ήδη τροφοδοτούνται με νερό του Μόρνου.
• Ολοκληρώθηκαν από την ΕΥΔΑΠ οι μελέτες και τα τεύχη δημοπράτησης για τα απαιτούμενα έργα αναβάθμισης του διυλιστηρίου των Οινοφύτων και μεταφοράς νερού από τον Μόρνο, μέσω του διυλιστηρίου Θηβών, σε κοινότητες περιοχής (Νεοχωράκι, Ελαιώνας).
• Μετά την ολοκλήρωση των μελετών και τευχών δημοπράτησης η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας ενέταξε τα σχετικά έργα για χρηματοδότηση, με φορέα υλοποίησης την ΔΕΥΑ Θήβας. Η χρηματοδότηση των έργων γίνεται από το ΥΠΕΚΑ (ΕΠΠΕΡΑΑ) με  πιστώσεις που έχουν ήδη εκχωρηθεί στην Περιφέρεια. Έχει ήδη αναδειχθεί ανάδοχος.

 

Θεσμική θωράκιση:

 

• Εκδόθηκε η ΚΥΑ υπ. αριθμ. 20488/ 19-05-2010 (ΦΕΚ 749 Β/31-05-2010) “Καθορισμός Ποιοτικών Περιβαλλοντικών Προτύπων στον ποταμό Ασωπό και Οριακών Τιμών Εκπομπών υγρών βιομηχανικών αποβλήτων στη λεκάνη απορροής του Ασωπού”, με την οποία καθορίζονται αυστηρά ποιοτικά όρια τόσο για τον Ασωπό όσο και για τις εκπομπές των υγρών βιομηχανικών αποβλήτων της περιοχής. Με τη θεσμική αυτή ρύθμιση
• Καταργήθηκαν αναχρονιστικές διατάξεις, βάσει των οποίων οι βιομηχανίες της περιοχής μπορούσαν να διαθέτουν τα υγρά απόβλητά τους στον Ασωπό
• Καταργήθηκε η Κοινή Νομαρχιακή Απόφαση 19649/1979 (ΦΕΚ 1136/Β) με την οποία ο Ασωπός ορίζεται ως αγωγός διάθεσης των βιομηχανικών αποβλήτων στον Ευβοϊκό
• Το βάρος της δαπάνης διενέργειας δειγματοληψίας και εργαστηριακής ανάλυσης των δειγμάτων για τη διαπίστωση της τήρησης των θεσμοθετημένων αποδόθηκε στην ελεγχόμενη δραστηριότητα
  • Εκδόθηκε η Α.Π. οικ.106072/ 23-08-2010 σχετική  Ερμηνευτική Εγκύκλιος Υπουργού ΠΕΚΑ: «Διευκρινήσεις σχετικά με την ορθή εφαρμογή της ΚΥΑ 20488/19-05-20140», με στόχο την ουσιαστική και ορθή εφαρμογή των επιταγών της εν λόγω ΚΥΑ.
  • Εκδόθηκε η ΚΥΑ “Συμπλήρωση της οικ. 19652/1906/1999 κοινής Υπουργικής Απόφασης με θέμα “Προσδιορισμός των νερών που υφίστανται νιτρορρύπανση γεωργικής προέλευσης – Κατάλογος ευπρόσβλητων ζωνών, σύμφωνα με τις παραγράφους 1 και 2 αντίστοιχα του άρθρου 4 τη ςυπ. Αριθμ. 16190/1335/1997 Κοινής Υπουργικής Απόφασης (Β 519) όπως αυτή τροποποιήθηκε και ισχύει” με την οποία χαρακτηρίζεται η λεκάνη του Ασωπού ως ευπρόσβλητη σε νιτρορύπανση περιοχή και διαμορφώνεται κατάλληλο αγροπεριβαλλοντικό πρόγραμμα μέτρων, σε εφαρμογή της Κοινοτικής Οδηγίας περί νιτρορύπανσης γεωργικής προέλευσης.
  • Με το σχέδιο νόμου που συζητάμε αυτές τις μέρες στην Επιτροπή αυτή, για την Ποινική Προστασία του περιβάλλοντος, ενισχύεται περαιτέρω η έννοια και η εφαρμογή της ποινικής ευθύνης. Παράλληλα με την οδηγία για την περιβαλλοντική ευθύνη (ενσωματώθηκε στο εθνικό μας δίκαιο με το ΠΔ 148/2009)  το θεσμικό αυτό πλαίσιο ενισχύει, με απόλυτο τρόπο, την εφαρμογή της αρχής  “ο ρυπαίνων πληρώνει”, αλλά και των αρχών της πρόληψης και της προφύλαξης για μια πιο ουσιαστική  προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας. Αυτό μεταξύ άλλων σημαίνει και την άμεση λήψη μέτρων πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημιάς, το κόστος των οποίων βαρύνει πλέον τους ρυπαντές

 

 

 

Εντατικοποίηση των ελέγχων:

 

Από το 2004 έως το 2010 έχουν γίνει 194 έλεγχοι στην περιοχή και έχουν εκδοθεί 146 πράξεις βεβαίωσης παράβασης. Το συνολικό ύψος των προστίμων που έχουν επιβληθεί ξεπερνούν τα 5 εκατομμύρια ευρώ.

 

Το 2011 ελέγχθηκαν περισσότερες από 30 δραστηριότητες, ενώ ορισμένες μεγάλες βιομηχανίες επανελέγχθηκαν ως προς τον βαθμό συμμόρφωσής τους στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Εκτός από την εισήγηση προστίμων ύψους άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ, δόθηκαν συστάσεις και κατευθύνσεις για περαιτέρω συμμόρφωση.

 

Στόχος μας δεν είναι η εξόντωση των βιομηχανιών και των επιχειρήσεων της περιοχής, αλλά η συμμόρφωση και η πρόληψη.

Γι αυτό και όλο το Πρόγραμμα για την προστασία του Ασωπού υποστηρίζεται και από συγκεκριμένα έργα για την ανάπτυξη των αναγκαίων υποδομών.

Σημειώνεται ότι, δεδομένης της καθυστέρησης δημιουργίας του Γραφείου Επιθεωρητών Περιβάλλοντος Οινοφύτων, που είχε εξαγγελθεί (ελλείψει θεσμικού πλαισίου) με τον νόμο 4014/2011 (για την Περιβαλλοντική Αδειοδότηση) συστάθηκε νέος Τομέας Επιθεωρητών Περιβάλλοντος στην ΕΥΕΠ με χωρική αρμοδιότητα στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, με έδρα τα Οινόφυτα, ο οποίος βρίσκεται υπό συγκρότηση και στελέχωση.

 

 

Έργα στην ευρύτερη περιοχή για την αναβάθμιση των υποδομών ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων:

 

Έχουν ενταχθεί στο ΕΠΠΕΡΑΑ:

• Έργα αποχέτευσης και βιολογικοί καθαρισμοί 24 οικισμών
• Έργα ύδρευσης 9 οικισμών

Συνολικού προϋπολογισμού 170 εκ ευρώ. Έργα που σαφώς αποφορτίζουν την περιοχή από πρόσθετες εστίες ρύπανσης και που αναβαθμίζουν την ποιότητα των υδάτων και την ποιότητα της ζωής των κατοίκων.

 

Σε συμμόρφωση με τη νέα αυστηρή νομοθεσία αρκετές, κυρίως από τις μεγαλύτερες, βιομηχανίες της περιοχής βρίσκονται στη διαδικασία αναβάθμισης των μονάδων επεξεργασίας των υγρών τους αποβλήτων. Είναι ωστόσο, σε εκκρεμότητα ένα πολύ σημαντικό  έργο που πρέπει να υλοποιηθεί για να μπορέσει να αντιμετωπιστεί συνολικά το πρόβλημα της βιομηχανίας που καλείται και πρέπει με κάθε τρόπο να συμμορφωθεί. Και αναφέρομαι στο έργο της κεντρικής μονάδας επεξεργασίας των βιομηχανικών αποβλήτων.

Το έργο αυτό απαιτεί μια επένδυση για την οποία εξετάζονται όλες οι δυνατότητες χρηματοδότησης σε στενή συνεργασία κυρίως με τον ΣΕΒ και την ΕΥΔΑΠ. Η επένδυση αυτή θεωρούμε ότι πρέπει να πραγματοποιηθεί κατά κύριο λόγο με ιδιωτικά κεφάλαια δεδομένου ότι πρόκειται για επιχειρηματική δραστηριότητα. Υπάρχουν, ωστόσο, αντικειμενικές δυσκολίες στην εξεύρεση επενδυτή σε αυτή την φάση της οικονομικής συγκυρίας.

Με δεδομένη τη σημασία ενός τέτοιου έργου για την οριστική επίλυση προβλημάτων της περιοχής, αλλά και την απουσία άλλων αναγκαίων υποδομών το ΥΠΕΚΑ εξετάζει όλες τις δυνατότητες υποβοήθησης αυτής της επένδυσης.

 

 

Αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημιάς:

 

Το ΥΠΕΚΑ προτίθεται να προωθήσει το δύσκολο εγχείρημα της σταδιακής αποκατάστασης της περιβαλλοντικής υποβάθμισης που έχει προκληθεί.

Για το σκοπό αυτό:

• Έχουμε διερευνήσει την έκταση της υποβάθμισης και τη δυνατότητα εφαρμογής συγκεκριμένων μέτρων αποκατάστασης.
• Έχει ολοκληρωθεί η προκαταρκτική σχετική επεξεργασία, στόχος της οποίας είναι ο προσδιορισμός και ιεράρχηση των σκόπιμων ενεργειών και η διαμόρφωση συγκεκριμένων και εφικτών προγραμμάτων αποκατάστασης, τα οποία εν συνεχεία θα ενταχθούν για χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ.

 

Έχει ειπωθεί πολλές φορές – και ίσως έχει παρεξηγηθεί αλλά είναι μια πραγματικότητα – ότι η μέτρηση της ποσότητας του χρωμίου, γύρω από τα διεθνώς (στην περίπτωσή μας Ευρωπαϊκά) αποδεκτά επίπεδα δεν είναι τεχνικά μία εύκολη υπόθεση. Πιστεύουμε ότι οι αρμόδιοι φορείς της πολιτείας κάνουν όσο καλύτερα μπορούν τη δουλειά τους για την παροχή των αρτιότερων και ασφαλέστερων μετρήσεων.

 

Ως ΥΠΕΚΑ στηρίζουμε με ό,τι μέσο διαθέτουμε την πρόοδο σε αυτό τον τομέα.

Μέσω της Ειδικής Γραμματείας Υδάτων το ΥΠΕΚΑ συμμετέχει στην ερευνητική δράση του Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείου που χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα LIFE+2010 με τίτλο “Χρώμιο στα υπόγεια νερά της λεκάνης του Ασωπού: τεχνολογίες και μέτρα αποκατάστασης” (LIFE10 ENV/GR/000601). Το έργο συνολικού προϋπολογισμού 2,7 εκατομμυρίων ευρώ έχει διάρκεια 4 έτη (2011-2015). Στο έργο αυτό συμμετέχει και η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και το Πολυτεχνείο Κρήτης.

Στόχος είναι ο καθορισμός ανώτερων αποδεκτών τιμών για το χρώμιο στα υπόγεια υδατικά συστήματα της λεκάνης απορροής Ασωπού σε εφαρμογή των διατάξεων της Οδηγίας για την προστασία των υπογείων υδάτων. Στο πλαίσιο του έργου θα εφαρμοστούν κατάλληλες τεχνολογίες επεξεργασίας για τον έλεγχο των υψηλών συγκεντρώσεων του ολικού και εξασθενούς χρωμίου στα υπόγεια ύδατα.

 

Χωρικός σχεδιασμός και οργάνωση της περιοχής:

Ένα πολύ σημαντικό βήμα για την περιοχή – ειδικά στην απουσία αρχικού σχεδίου για τη δημιουργία της Βιομηχανικής Περιοχής – είναι ο καθορισμός χρήσεων γης και οριοθέτηση των βιομηχανικών ζωνών, στο πλαίσιο της εκπόνησης των Γενικών Πολεοδομικών Σχεδίων των Δήμων:

• Θήβας
• Σχηματαρίου
• Αυλίδας

σύμφωνα με τις κατευθύνσεις των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων και των στόχων που τέθηκαν στο ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τη διαχείριση του περιβαλλοντικού κινδύνου της ευρύτερης περιοχής.

Τα ΓΠΣ αυτά ολοκληρώθηκαν σε συνεργασία με το ΥΠΕΚΑ και έτσι διαθέτουμε σήμερα μια οργάνωση των βιομηχανικών περιοχών κατά τον πλέον αξιόπιστο τρόπο.

Η αρμόδια υπηρεσία (ΔΙΠΕΧΩ) προκειμένου να χωροθετήσει νέες βιομηχανίες εντός της λεκάνης του Ασωπού εφαρμόζει τις κατευθύνσεις του «Ειδικού πλαισίου χωροταξικού σχεδιασμού και αειφόρου ανάπτυξης για τη βιομηχανία και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού», καθώς και των ΓΠΣ που έχουν ήδη εγκριθεί.

Επιπρόσθετα, για την περιοχή των Οινοφύτων, που δεν έχει ακόμη ΓΠΣ, και μέχρι την ολοκλήρωση της Ειδικής Χωρικής Παρέμβασης (ΠΕΧΠ), η διαχείριση των βιομηχανικών δραστηριοτήτων ρυθμίζεται με το πλαίσιο της υπό θεσμοθέτησης Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ) Οινοφύτων.

Το ΥΠΕΚΑ εξετάζει τις δυνατότητες υποστήριξης του Δήμου Τανάγρας προκειμένου να ανατεθεί άμεσα η εκπόνηση και του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου που εκκρεμεί.

 

Τέλος, για το βασικό θέμα της οργάνωσης της βιομηχανικής περιοχής συνεργαζόμαστε με το αρμόδιο Υπουργείο Ανάπτυξης για την υλοποίηση Επιχειρηματικών Βιομηχανικών Πάρκων στην περιοχή.

 

Υιοθέτηση σχεδίου για την ορθή διαχείριση των επικίνδυνων αποβλήτων:

Το ΥΠΕΚΑ βρίσκεται σε διαδικασία εκπόνησης νέου Εθνικού σχεδιασμού Διαχείρισης Επικινδύνων Αποβλήτων. Για την υλοποίηση του νέου Εθνικού Σχεδιασμού έχει προκηρυχτεί και ανατεθεί η εκπόνηση υποστηριχτικής μελέτης για την χωροθέτηση των ΧΥΤΕΑ και εγκαταστάσεων επεξεργασίας ΕΑ εντός επικρατείας.

Το ΥΠΕΚΑ αυτή την περίοδο είναι στο στάδιο του προσδιορισμού των κατάλληλων περιοχών για τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας και την τελική διάθεση των επικινδύνων αποβλήτων, μετά την παραλαβή των πρώτων παραδοτέων από τον ανάδοχο ΕΠΕΜ Α.Ε του έργου «Μελέτη για τον Προσδιορισμό Κατάλληλων Περιοχών για Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας και Τελικής Διάθεσης Επικινδύνων Αποβλήτων».

Αποτελεί προτεραιότητα, με βάση τον υπό εκπόνηση νέο Εθνικό Σχεδιασμό, η δρομολόγηση της χωροθέτησης και πραγματοποίησης των απαιτούμενων εγκαταστάσεων διαχείρισης επικινδύνων απόβλητων για την οριστική και διαρκή λύση του ζητήματος της ορθής διαχείριση τους.

Με τον τρόπο αυτό θα περιορισθεί το φαινόμενο της παράνομης απόρριψης επικίνδυνων αποβλήτων σε ρέματα, λατομεία, δάση και αλλού και θα αντιμετωπισθεί με πιο αποτελεσματικό τρόπο το πρόβλημα της σημειακής ρύπανσης.

 

Νέα μέτρα:

Κατά την παρακολούθηση την επίτευξη των ορίων και ποιοτικών παραμέτρων για την απόρριψη υγρών βιομηχανικών αποβλήτων σύμφωνα με την ΚΥΑ του Ασωπού, διαπιστώθηκε ελλιπής συμμόρφωση των βιομηχανιών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που χορηγήθηκαν από τις αρμόδιες αδειοδοτούσες υπηρεσίες, έως σήμερα μόνο το 50% εξ αυτών έχει συμμορφωθεί (30 μονάδες), ενώ, σύμφωνα με την εν λόγω ΚΥΑ όφειλαν να έχουν ολοκληρώσει τη διαδικασία τροποποίησης των ΑΕΠΟ τους, έως το τέλος του δεύτερου εξαμήνου του 2011

Το ΥΠΕΚΑ εξετάζει εκ νέου προτάσεις του ΣΕΒ και του Συνδέσου Βιομηχανιών Στερεάς Ελλάδας σχετικά με τις προϋποθέσεις επίτευξης των στόχων της εν λόγω ΚΥΑ. Ειδικότερα συζητούνται ζητήματα παροχής νερού καλής ποιότητας για :

• αστική χρήση,
• για τη βιομηχανία και
• την άρδευση,

Εξετάζει, επιπρόσθετα, την υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης πρότασης για τη δημιουργία μιας κεντρικής μονάδας επεξεργασίας των υγρών βιομηχανικών αποβλήτων, το μεγαλύτερο μέρος του κόστους της οποίας θα επιμερισθούν οι βιομηχανίες που είναι συνυπεύθυνες για τη ρύπανση.

 

Προσωρινή διάθεση υγρών βιομηχανικών αποβλήτων:

Το ΥΠΕΚΑ εξετάζει επίσης πρόταση της ΕΥΔΑΠ, σχετικά με τη δυνατότητα διάθεσης των υγρών αποβλήτων ορισμένων μικρών μονάδων, με σαφές, προσωρινό χαρακτήρα, στην εγκατάσταση επεξεργασίας της Μεταμόρφωσης μέσω μεταφοράς με βυτιοφόρα σε συνεργασία με το αρμόδιο ΥΠΥΜΕΔΙ.

Σχετικά με την παραπάνω πρόταση επισημάνθηκε η ανάγκη για την περαιτέρω διερεύνηση  της δυνατότητας εφαρμογής της, καθώς επίσης ότι απαιτείται η  διαμόρφωση ενός καθ’ όλα αξιόπιστου συστήματος μεταφοράς και απόρριψης υγρών βιομηχανικών αποβλήτων στη Μεταμόρφωση μέσω συστήματος διαπίστευσης της όλης διαδικασίας, και ελέγχου του κόστους, λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΥΔΑΠ μπορεί να δεχθεί στη Μεταμόρφωση έως 500-600 βυτιοφόρα την ημέρα.

 

 

ΚΑΡΛΑ

Η επαναδημιουργία της λίμνης, ένα κατ εξοχή περιβαλλοντικό έργο, αφορά στη επαναδημιουργία μίας μεγάλης υγροτοπικής έκτασης (λίμνης περιβαλλόμενης από ζώνες ειδικής διαχείρισης) και περιλαμβάνει έργα δημιουργίας της λίμνης, συμπληρωματικά έργα, έργα περιβαλλοντικής ανάδειξης, έργα κατασκευής αρδευτικών δικτύων.  Να υπενθυμίσουμε ότι η λίμνη είχε αποξηρανθεί το 1962.

Συνολικά περιλαμβάνει την κατασκευή των εξής:

• Τεχνητή λίμνη μέσου βάθους 4,5 m και έκτασης 38.000 στρ.
• Συλλεκτήρες για την τροφοδοσία της λίμνης
• Αντλιοστάσια ομβρίων υδάτων
• Έργα υδροδότησης από χειμερινά νερά Πηνειού
• Υγροβιότοπος (καθαρισμός υδάτων πριν την είσοδο στη λίμνη )
• Έργα οικοτουριστικής ανάπτυξης
• Έργα ορεινής υδρονομίας
• Έργα μεταφοράς νερού από τη λίμνη προς τις γειτνιάζουσες πεδινές περιοχές
• Αρδευτικά έργα
• Έργα ενίσχυσης ύδρευσης μείζονος περιοχής Βόλου

 

Με την ολοκλήρωση του έργου της επαναδημιουργίας της λίμνης, αποφορτίζεται ο υπόγειος υδροφορέας, που έχει επιβαρυνθεί από γεωτρήσεις που χρησιμοποιούνται για άρδευση. Με την επαναδημιουργία της λίμνης ο υπόγειος υδροφορέας θα εξυπηρετεί πλέον την ευρύτερη περιοχή του Βόλου με νερό ύδρευσης, ενώ το νερό της λίμνης εκτός από την υποστήριξη του οικοσυστήματος θα χρησιμοποιείται και για την άρδευση των παρακείμενων περιοχών.

Η περιοχή είναι προστατευόμενη με βάση την Οδηγία 2000/60/ΕΚ, και κατατάσσεται:

• Στις προστατευόμενες περιοχές πόσιμου νερού – Υπόγεια Υδατικά Συστήματα (Σύστημα Λάρισας Κάρλας, για την ύδρευση των Δήμων Βόλου, Αγιάς, Ρήγα Φεραίου, Κιλελέρ και Σύστημα Μαυροβουνίου-Κάρλας για την ύδρευση των Δήμων Ρήγα Φεραίου, Βόλου)
• Στις περιοχές δικτύου Natura 2000 (Ειδική Ζώνη Διαχείρισης η Περιοχή Κάρλα-Μαυροβούνι-Κεφαλόβρυσο Βελεστίνου-Νεοχώρι και Ζώνες Ειδικής Προστασίας η Περιοχή Όρος Μαυροβούνι και η Περιοχή Ταμιευτήρων Πρώην Λίμνης Κάρλας)
• Στις ευπρόσβλητες Ζώνες σε Νιτρορρύπανση (Η λίμνη Κάρλα εντάσσεται στο Πεδίο Θεσσαλίας με βάση το Πρόγραμμα Δράσης)

Στο πλαίσιο της τυπολογίας και του χαρακτηρισμού των επιφανειακών υδατικών συστήματα βάση της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ:

• Η λίμνη Κάρλα κατατάσσεται στα Ιδιαιτέρως Τροποποιημένα Υδατικά Συστήματα, διότι ο χαρακτήρας του σώματος μεταβλήθηκε ουσιαστικά λόγω υδρομορφολογικών αλλοιώσεων από την ανθρώπινη δραστηριότητα.
• Επιπλέον, έχουν οριοθετηθεί 2 τάφροι ως Τεχνητά Υδατικά Συστήματα και τα οποία σχετίζονται με τη λίμνη Κάρλα.

Το ΥΠΕΚΑ, έχει την ευθύνη:

• Για την εκπόνηση και παρακολούθηση της εφαρμογής  της Διαχειριστικής Μελέτης (τα πρώτα αποτελέσματα της οποίας έχουν ήδη τεθεί σε διαβούλευση) και
• Για την έκδοση και παρακολούθηση του Προεδρικού Διατάγματος προστασίας της ευρύτερης περιοχής (Κάρλας-Μαυροβουνίου-Κεφαλόβρυσου) το οποίο έχει ετοιμαστεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΚΑ και θα βγει σύντομα σε δημόσια διαβούλευση. Σε αυτό θα περιλαμβάνεται και η διαχείριση του περιβαλλοντικού έργου μετά την ολοκλήρωσή του και παραλαβή του.

Σημειώνεται ότι με βάση τη μελέτη “Μαθηματική Προσομοίωση της τροφικής κατάστασης του ταμιευτήρα Κάρλας» (2003), ο σχεδιασμός του έργου προβλέπει ότι η κατάσταση της λίμνης σε συνθήκες πλήρους λειτουργίας θα είναι μεσοτροφική έως ευτροφική. Δηλαδή, η λίμνη θα έχει ζωή, που είναι και ο πιο ενδεδειγμένος οικολογικά τρόπος λειτουργίας του νέου οικοσυστήματος.

Θέλω να τονίσω στο σημείο αυτό ότι η επίτευξη των ποιοτικών στόχων που έχουν τεθεί για τα νερά της λίμνης προϋποθέτουν την πλήρη λειτουργικότητα του συστήματος και κατά συνέπεια κάθε αναφορά στη σημερινή κατάσταση της λίμνης Κάρλας πρέπει να λαμβάνει υπόψη ότι αντιστοιχεί σε μια μεταβατική κατάσταση ενός έργου που βρίσκεται σε εξέλιξη, με απουσία προς το παρόν κρίσιμων για την ποιότητα της λίμνης έργων. Ενδεικτικά να αναφέρω ότι δεν έχει ακόμα υλοποιηθεί το έργο του τεχνητού υγροτόπου ο οποίος  θα επεξεργάζεται τα στραγγίδια της πεδινής λεκάνης (όχι του Πηνειού) και τα οποία μέσω άντλησης τροφοδοτούν τον ταμιευτήρα. Επίσης δεν έχει ακόμα υλοποιηθεί το αρδευτικό δίκτυο το οποίο θα συμβάλει στην καλύτερη ανανέωση των νερών της λίμνης. Αυτό το έργο είχε καθυστερήσει λόγω έλλειψης χρηματοδότησης, όμως πλέον βρίσκεται σε εξέλιξη, υπάρχει εγκατεστημένη εργολαβία, καθώς υπάρχει χρηματοδότηση από το πρόγραμμα Αλέξανδρος Μπαλτατζής

 

 

Παρά το ότι δεν έχουν ολοκληρωθεί τα έργα, η εισαγωγή νερών στον ταμιευτήρα ξεκίνησε δοκιμαστικά το Δεκέμβριο του 2010 (με απαίτηση των αγροτών της περιοχής). Σήμερα η υδροδότηση του ταμιευτήρα πραγματοποιείται:

• Με νερά από τον Πηνειό,
• Με στραγγίσματα των χαμηλών περιοχών της λεκάνης Κάρλας, στα οποία είναι αναμεμειγμένα και (επεξεργασμένα) βιομηχανικά απόβλητα μέσω των υφιστάμενων τάφρων των Τ.Ο.Ε.Β. Πηνειού και Κάρλας, χωρίς ωστόσο τα στραγγίδια αυτά να υφίστανται την επεξεργασία του υγροτόπου.

 

Άρα σε καμία περίπτωση δεν έχουμε ακόμα πλήρη ανάπτυξη της λίμνης και του οικοσυστήματος που αυτή θα φιλοξενήσει καθώς εκκρεμεί η  ολοκλήρωση των έργων.

 

Για την προστασία της λίμνης και την επίτευξη των ποιοτικών στόχων το ΥΠΕΚΑ με βάση το προσχέδιο της Μελέτης Διαχείρισης ττων υδατικών πόρων της περιοχής ολοκληρώνει τη διαμόρφωση ενός προγράμματος μέτρων βάσει της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ και το οποίο θα τεθεί άμεσα (εντός του Φεβρουαρίου) σε διαβούλευση. Στα μέτρα περιλαμβάνονται και πολλά από αυτά που έχουν προταθεί από αρμόδιους φορείς και έχουν προκύψει και από τις πρωτοβουλίες αυτής της Επιτροπής.

Τα μέτρα στοχεύουν κατ’ αρχήν στην επίτευξη καλού υδατικού δυναμικού του υδατικού συστήματος Κάρλας, που όπως ήδη αναφέρθηκε θα αντιστοιχεί σε μια μεσοτροφική έως ευτροφική κατάσταση.

Παράλληλα για την παρακολούθηση της ποιοτικής κατάστασης των νερών της λίμνης θα εγκατασταθεί επαρκές σύστημα παρακολούθησης, το οποίο θα βρίσκεται σε συνάφεια με το Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης χωρίς ωστόσο να περιορίζεται σ αυτό. Θα αξιοποιηθούν για το σκοπό αυτό και οι προτάσεις του φορέα της Κάρλας.

 

 

ΠΗΝΕΙΟΣ

Ο Πηνειός δέχεται πιέσεις από όλων των ειδών τις δραστηριότητες που αναπτύσσονται στους νομούς Τρικάλων, Καρδίτσας και Λάρισας και απορρίπτουν υγρά και στερεά απόβλητα. Μεγάλο πρόβλημα ρύπανσης προκαλούν τα απόβλητα των τυροκομείων, καθώς και η διάχυτη ρύπανση κύρια από νιτρικά.

Οι διαπιστώσεις αυτές έχουν επιβεβαιωθεί τόσο από ελέγχους όσο και στο πλαίσιο της εκπόνησης των Σχεδίων Διαχείρισης.

Στο πλαίσιο αυτό το ΥΠΕΚΑ θεσμοθέτησε αυστηρά Ποιοτικά Περιβαλλοντικά Πρότυπα στον Πηνειό και σε όλα τα επιφανειακά Υδάτινα Σώματα της χώρας και βρίσκονται υπό διαμόρφωση οι Οριακές Τιμές Εκπομπών των υγρών βιομηχανικών αποβλήτων στη λεκάνη του Πηνειού. Σταδιακά θα ελεγχθεί η ρύπανση μέσω συστήματος παρακολούθησης της ποιότητας των υδάτων, τόσο με το Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης όσο και με συμπληρωματικά προγράμματα.

 

Το ΥΠΕΚΑ έχει προχωρήσει την εκπόνηση του Σχεδίου Διαχείρισης της Λεκάνης του Πηνειού.

Τα πρώτα αποτελέσματα της Μελέτης Διαχείρισης έχουν τεθεί σε διαβούλευση.

 

Στην μελέτη μεταξύ άλλων έχουν καταγραφεί όλες οι βασικές πηγές ρύπανσης οι οποίες είναι:

 

Σημειακές:

• Αστικά υγρά απόβλητα
• Βιομηχανικές εγκαταστάσεις
• Κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις
• Ιχθυοκαλλιέργειες
• ΧΥΤΑ
• ΧΑΔΑ

Και διάχυτες:

• Γεωργικές δραστηριότητες
• Κτηνοτροφικές δραστηριότητες
• Αστικά υγρά απόβλητα

 

Ως προς την Οικολογική Κατάσταση Επιφανειακών Υδάτινων Σωμάτων (Η εκτίμηση στηρίζεται σε πρόγραμμα παρακολούθησης βιολογικών παραμέτρων του ΕΛΚΕΘΕ και σε παρακολούθηση Φ/Χ παραμέτρων 3 ετών – Γενικό Χημείο του Κράτους) έχουμε τα εξής δεδομένα:

 

Σε σύνολο 64 ποτάμιων υδάτινων σωμάτων στην υδρολογική λεκάνη Πηνειού:

• Ποσοστό της τάξης του 1% αξιολογήθηκε ότι βρίσκεται σε υψηλή οικολογική κατάσταση (1 ποτάμιο υδάτινο σώμα: τμήμα του Πορταϊκού ποταμού)
• Ποσοστό της τάξης του 11% αξιολογήθηκε ότι βρίσκεται σε καλή οικολογική κατάσταση (7 ποτάμια υδάτινα σώματα: τμήμα του Σμολιώτικου ρέματος, τμήμα του ρέματος Καρκατσέλι και Ελασσονίτικος ποταμός (παραπόταμοι Τιταρήσιου), τμήμα του ποταμού Ενιπεύς, τμήμα του ποταμού Ληθαίου, παραπόταμος του Νεοχωρίτη ποταμού και Μαλακασιώτικο ρέμα)
• Ποσοστό της τάξης του 59% αξιολογήθηκε ότι βρίσκεται σε μέτρια οικολογική κατάσταση (37 ποτάμια υδάτινα σώματα: 6 τμήματα του Πηνειού ποταμού, 3 τμήματα του Τιταρήσιου ποταμού, τμήμα του ποταμού Σοφαδίτη, τμήμα του Κουσμπασανιώτικου ρέματος, τμήμα του ποταμού Καλέντζη (παραπόταμος του Ενιπέα), 2 τμήματα του Φαρσαλιώτη ποταμού (παραπόταμος Σοφαδίτη),  τάφρος Ξυνιάδας, δυτική κοίτη Τρικάλων, τμήμα του ποταμού Ληθαίου, τμήμα του Πορταϊκού ποταμού, Νεοχωρίτης ποταμός κ.α.)
• Ποσοστό της τάξης του 20% αξιολογήθηκε ότι βρίσκεται σε ελλιπή οικολογική κατάσταση (13 ποτάμια υδάτινα σώματα: 6 τμήματα του Πηνειού ποταμού, τμήμα του Τιταρήσιου ποταμού, 2 τμήματα του ποταμού Ενιπέα, τμήμα του ποταμού Καλέντζη (παραπόταμος του ποταμού Ενιπέα), τμήμα του ποταμού Σοφαδίτη και 2 τμήματα του ποταμού Ληθαίου).
• Ποσοστό της τάξης του 1% αξιολογήθηκε ότι βρίσκεται σε κακή οικολογική κατάσταση (1 ποτάμιο υδάτινο σώμα: τμήμα του Πηνειού ποταμού ανάμεσα στον ρουφράκτη Γυρτώνης και την πόλη της Λάρισας).
• ποσοστό της τάξης του 8% αξιολογήθηκε ότι βρίσκεται σε άγνωστη οικολογική κατάσταση.

 

Τα κύρια θέματα που θα αντιμετωπισθούν στο Πρόγραμμα Μέτρων του Προσχεδίου Διαχείρισης της Λεκάνης Πηνειού περιλαμβάνουν:

• Διαχείριση  προσφοράς και ζήτησης νερού με αιχμή την άρδευση
• Μείωση υπεράντλησης και ποιοτικής υποβάθμισης υπόγειων υδατικών συστημάτων
• Μείωση απολήψεων επιφανειακών νερών και διασφάλιση οικολογικής παροχής στα ποτάμια
• Αποκατάσταση της χημικής κατάστασης των επιφανειακών νερών, όπου υπάρχει πρόβλημα.
• Αντιμετώπιση λοιπων ποιοτικών προβλημάτων επιφανειακών και υπόγειων νερών με αιχμή την αντιμετώπιση της νιτρορρύπανσης
• Εξορθολογισμός υπηρεσιών και αρμοδιοτήτων που σχετίζονται με υπηρεσίες νερών (ύδρευση, άρδευση, αποχέτευση) και συντονισμός από τη Διεύθυνση Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης που θα έχει την ευθύνη εφαρμογής του Σχεδίου Διαχείρισης

 

Το πρώτο σχέδιο του προγράμματος μέτρων αναμένεται να τεθεί σε διαβούλευση στα τέλη του επόμενου μήνα στο πλαίσιο του προγράμματος διαβούλευσης του Προσχεδίου Διαχείρισης

 

Στο πλαίσιο κατάρτισης των σχεδίων διαχείρισης θα προταθούν μέτρα αντιμετώπισης των ποιοτικών και ποσοτικών ζητημάτων που εντοπίζονται στη λεκάνη του Πηνειού και τα οποία αφορούν σε:

 

Βασικά μέτρα που απορρέουν από την εφαρμογή σχετικών Ευρωπαϊκών Οδηγιών (προστασία υπόγειων υδάτων (Οδηγία 2006/118/ΕΚ), ύδατα κολύμβησης (Οδηγίες 76/160/ΕΟΚ, 2006/7/ΕΚ), ορνιθοπανίδα και οικότοποι (Οδηγία 2009/147/ΕΟΚ, Οδηγία 92/43/ΕΟΚ), πόσιμο νερό (Οδηγίες 80/778/ΕΟΚ, 98/83/ΕΚ) κλπ) και

 

Συμπληρωματικά μέτρα όπου τα βασικά μέτρα εκτιμάται ότι δεν επαρκούν για την επίτευξη των στόχων που τίθενται (καλή κατάσταση) για κάθε σώμα όπως:

• Νομοθετικά μέτρα, Διοικητικά μέτρα, Οικονομικά ή φορολογικά μέτρα, Περιβαλλοντικές  συμφωνίες μετά από διαπραγμάτευση, Μέτρα ελέγχου εκπομπής ρύπων, Κώδικες ορθής γεωργικής  πρακτικής, Ανασύσταση και Αποκατάσταση περιοχών υγροβιοτόπων, Μέτρα ελέγχου απολήψεων, Μέτρα διαχείρισης της ζήτησης, Μέτρα αποτελεσματικότητας και επαναχρησιμοποίησης, Έργα δομικών κατασκευών, Εγκαταστάσεις αφαλάτωσης, Έργα αποκατάστασης υφιστάμενων υποδομών, Τεχνητός εμπλουτισμός υπόγειων νερών, Εκπαιδευτικά μέτρα, Έργα έρευνας, μέτρα  ανάπτυξης και επίδειξης, Μέτρα για τα ιζήματα, Λοιπά σχετικά μέτρα.

 

Κλείνοντας θα ήθελα να επισημάνω ότι για πολλά από τα μέτρα με προφανή χρησιμότητα αν όχι αναγκαιότητα δεν περιμένουμε την ολοκλήρωση των Διαχειριστικών σχεδίων. Να αναφέρω ότι έχουν ήδη ενταχθεί στο ΕΠΠΕΡΑΑ 16 έργα αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων, προϋπολογισμού 122 εκ ευρώ. Με την υλοποίησή τους εξυπηρετείται το 70% του πληθυσμού ελαχιστοποιώντας την πίεση από αυτή την πηγή ρύπανσης.